Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/473316/20102007.aspx

Hien tuong man kinh som o phu nu co bieu hien the nao?
Toi nam nay 40 tuoi, nhung toi da khong con thay co kinh nguyet, nhu vay co phai la hien tuong man kinh qua som khong? Xin bac si cho biet hien tuong man kinh nhu the nao, tinh trang cua toi co phai man kinh khong hay do benh tat? Cam on bac si! (Ha Thi Thu Thuy - Son La)
Anh: Inmagine

Ban Thuy than men!

Man kinh som (MKS) la tinh trang buong trung khong con hoat dong, mot su kien hi huu va nguyen nhan thuong kho xac dinh. MKS thay co ket hop voi cac yeu to di truyen (do gien), noi tiet va tu mien. Tuy vay dieu tri co kha nang thay kinh tro lai, tham chi co kha nang mang thai o mot so phu nu. Het thay cac phu nu MKS, dac biet nhung nguoi con rat tre, nen di tu van de hieu ro hon cac dau hieu va trieu chung cung nhu viec dieu tri voi hy vong dao nguoc tinh the. Neu khong se kho tranh khoi nhung van de rac roi ve tam - tinh duc.

Man kinh la hau qua cua tinh trang nang trung khong con hoat dong do bi teo dong thoi bi giam san xuat cac hormon cua buong trung va gia tang che tiet cac hormon huong sinh duc cua tuyen yen nhu hormon kich thich nang trung (FSH) va hormon kich thich tao hoang the (LH). Neu man kinh xay ra truoc tuoi 40 thi goi la "man kinh som", con goi la "buong trung ngung hoat dong som".

Nhung net dac trung cua hoi chung nay gom: Vo kinh thu phat, gia tang san xuat hormon huong sinh duc (tai tuyen yen) va cac muc do giam chat estrogen (do nang trung tiet ra).

Tinh trang buong trung som ngung hoat dong da duoc nhan dang tu nam 1950, khi mot cong trinh nghien cuu 20 phu nu tuoi 11 den 35 ghi nhan cac dau hieu va trieu chung man kinh. Cu the la, nhung phu nu nay da trai nghiem mat kinh, nhung con mat do bung, tang the trong va teo am dao muc do khac nhau. Ke tu do, hoi chung buong trung som ngung hoat dong da duoc xac lap chac chan trong y van va tiep theo nhieu truong hop tuong tu duoc cong bo. Mac dau, luc dau nguoi ta cho rang buong trung ngung hoat dong la khong the phuc hoi, song ve sau co nhieu truong hop xuat hien tro lai cac ky kinh da duoc thong bao, ke ca nhung truong hop thay co thai tiep theo do.

Nhung nguyen nhan man kinh som

Nguoi ta khong biet ro chi so mac cung nhu nguyen nhan gay MKS trong phan lon cac truong hop. Co du cac loai nguyen nhan kha di da duoc neu ra.

- Yeu to tao te bao: Nhung phu nu co roi loan trong qua trinh tao te bao sinh duc thi thuong vo kinh nguyen phat hoac hiem thay hon, vo kinh thu phat va tang cac nong do hormon huong sinh duc. Nhung phu nu nay co cac buong trung hinh soc nho va thuong khong co sai lac nhiem sac the. Phu nu co hoi chung Turner (thieu mot nhiem sac the X, bo nhiem sac the mang ky hieu 45X), nhat la the sai lac the nhiem sac hinh kham - nghia la co nhieu dong te bao voi du loai cac thanh phan the nhiem sac gioi tinh thi thuong co trieu chung tuong tu.

Nhung net dac trung ngoai hinh cua hoi chung Turner gom: than hinh nho tho (so voi nguoi phu nu binh thuong), vu va bo phan sinh duc khong phat trien, num vu nho phia gan hai nach, co nep da o co (da thua) 2 ben, chan toc bam thap phia gay, nguoi phu nu nay hoan toan khong co kinh ngay tu dau.

Trong ca hai truong hop hoi chung Turner va khong phat trien tuyen sinh duc, cac thai nhi deu co so luong noan bao (oocytes) binh thuong luc thai 20 tuan tuoi, nhung gan nhu khong co noan bao nao luc moi de. So di nhu vay co the la vi teo noan bao qua nhanh. Tuy vay, neu tinh trang teo khong hoan toan thi van co kha nang day thi, phong noan va co thai.

Sau nay, buong trung ngung hoat dong som con duoc phat hien thay o phu nu co hoi chung ba the nhiem sac X, mot so truong hop khac lai thay xuat hien hoi chung X nay o mot so chi em trong cung mot gia dinh.

- Yeu to tu mien dich: Co kha nhieu truong hop buong trung som ngung hoat dong thay ket hop voi cac roi loan tu mien ma thuong gap nhat la cac benh giam nang can giap, giam nang thuong than va benh nhiem nam da - niem mac. Cac benh tu mien khac co kem buong trung som ngung hoat dong gom: viem tuyen giap, viem khop dang thap, benh nhuoc co nang, dai thao duong va thieu mau ac tinh. Nhung phu nu nay thuong co so luong nang trung binh thuong nhung lai co cac khang the khang buong trung, va buong trung som ngung hoat dong la do tinh mien dich chu cac co quan khac thi hoat dong binh thuong.

- Cac khuyet tat hormon va enzym: Co the la cac nong do giam thieu LH va FSH hoac hoat tinh sinh hoc bat thuong nhung hoat tinh mien dich hoc van binh thuong da dong mot vai tro trong som ngung hoat dong buong trung. May thay, nhung phu nu nay to ra dap ung tot voi tri lieu bang hormon huong sinh duc khi MKS.

Nhung phu nu vo kinh nhung nong do hormon huong sinh duc cao va so nang trung binh thuong (duoc chung minh bang sinh thiet buong trung) thi tao ra mot hoi chung goi bang hoi chung buong trung khong dap ung, co nghia la co mot khuyet tat thu the hormon tai buong trung. Nhung phu nu nay thuong khong dap ung voi thuoc hormon huong sinh duc voi lieu thong thuong.