Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/428568/12102007.aspx

Sa sut tri tue: Noi kho cua nguoi cao tuoi

Benh Alzheimer la nguyen nhan pho bien nhat cua sa sut tri tue o cac nuoc phuong Tay. Nguoc lai o cac nuoc chau A, nguyen nhan gay sa sut tri tue chu yeu lai do benh mach mau nao bao gom sa sut tri tue da nhoi mau va sa sut tri tue chat trang lan toa (con goi la benh nao xo cung dong mach duoi vo). Nguoi benh mac chung sa sut tri tue doi hoi cac thanh vien trong gia dinh phai chiu dung nang ne ve mat tinh cam, ke ca nguoi cham soc cho benh nhan.

Sa sut tri tue do benh Alzheimer

Nao cua nguoi binh thuong (A) va cua nguoi bi Alzheimer (B).

Benh Alzheimer lan dau tien duoc giao su nguoi Duc la Alois Alzheimer mo ta vao nam 1907. Luc dau benh canh Alzheimer duoc cho la mot dang sa sut tri tue tien lao suy it gap. Tuy nhien, ve sau nguoi ta thay rang benh Alzheimer co the xay ra o nguoi lon bat cu lua tuoi nao va la nguyen nhan pho bien nhat gay sa sut tri tue o nguoi cao tuoi.

Ve mat lam sang, benh Alzheimer thuong bieu hien luc dau chi la hoi mat tri nho, tiep theo sau la sa sut tri tue tien trien cham voi mot tien trinh nhieu nam. Ve mat benh ly thi co tinh trang teo vo  nao lan toa kem theo gian rong nao that thu phat. Viec nhan dien gan day voi 4 mau gen man cam khac nhau doi voi benh Alzheimer da tao mot nen mong giup cac nha khoa hoc nhanh chong hieu biet duoc co so sinh hoc cua can benh nay.

Trong giai doan dau cua benh thi viec mat tri nho co the khong duoc nhan ra hoac co the chi cho la cai tinh hay quen vo hai. Dan dan, nhung van de ve nhan thuc bat dau gay can tro nhung hoat dong thuong nhat, chang han nhu trong viec tiep xuc voi tien bac, trong viec lai xe, di mua hang va trong nom nha cua... Mot so benh nhan khong nhan ra nhung kho khan nay nhung co nhung benh nhan lai rat biet benh cua minh, dam ra that vong va lo lang. Ngon ngu co the bi anh huong nhat la viec hieu ra va goi ten cac doi tuong, cac su vat. Nhung kho khan trong tim tu ngu va viec noi long vong cung hay gap.

 Trong giai doan sau cua benh, mot so benh nhan van di lai duoc nhung di lang thang khong muc dich va co the mat hoan toan kha nang phan doan, nhan thuc. Kieu thuc, ngu chap chon co the gay kho chiu va viec di lang thang trong dem toi co the gay rat nhieu phien ha cho nhung nguoi trong gia dinh. Benh nhan co the can duoc giup do trong nhung viec don gian nhat nhu cho an uong, mac quan ao, di ve sinh... Benh nhan thuong bi tu vong do suy dinh duong, boi nhiem hay do benh tim mach. Tien trinh cua benh thuong keo dai tu 8-10 nam.

Trong giai doan dau cua benh can loai tru voi nhung can benh khac gay sa sut tri tue co the dieu tri duoc nhu benh tuyen giap, benh thieu hut vitamin, u nao, nhiem doc chat ma tuy hoac duoc lieu, nhiem khuan man tinh va tram cam nang (sa sut tri tue gia).

Nhung yeu to nguy co quan trong nhat cua benh la tuoi gia va yeu to gia dinh. Co nghien cuu cho thay benh Alzheimer xay ra pho bien hon o nhom co hoc van thap va it gap hon o nhung nguoi biet noi nhieu ngoai ngu.

Viec dieu tri benh Alzheimer con gap nhieu kho khan vi khong co mot lieu phap nao dac hieu. Xay dung quan he tot voi benh nhan, cac thanh vien trong gia dinh va nhung nguoi cham soc la rat can thiet.

Noron than kinh binh thuong (A) va noron than kinh cua nguoi benh Alzheimer (B).

Tacrin (tetrahydroaminoacridin) la thuoc duy nhat duoc Co quan Quan ly Thuoc va Thuc pham cua Hoa Ky chap nhan cho dieu tri benh Alzheimer. Tuy nhien thuoc nay khong co tac dung trong giai doan cuoi cua benh, lai dat tien va doc hai cho gan, can phai kiem tra chuc nang gan thuong xuyen. Nhieu thuoc khac nhu estrogen, cac thuoc khang viem, cac chat khang cholinesterase hien dang duoc nghien cuu. Nguoi benh thuong co cac trieu chung tram cam tu nhe den vua trong giai doan dau cua benh va co the dap ung voi cac thuoc chong tram cam. Trong giai doan dau cua benh Alzheimer thi cac bien phap ho tro cho tri nho nhu so tay, may nhac cong viec hang ngay la rat huu ich. Nhung nguoi trong gia dinh nen tao ra cac hoat dong vui ve va tranh nhung chuyen gay mat vui. Bep nuc, nha tam, phong ngu nen giu cho an toan. Giao luu tro chuyen va duy tri tam trang binh than la rat can thiet.

Sa sut tri tue do benh mach mau nao

Sa sut tri tue lien ket toi benh mach mau nao co the phan chia thanh 2 loai chinh: sa sut tri tue da nhoi mau va sa sut tri tue chat trang lan toa con goi la benh nao xo cung dong mach duoi vo. Nhung nguoi da tung bi nhieu con dot quy co the phat trien nhung thieu hut man tinh ve nhan thuc va thuong duoc goi la sa sut tri tue da nhoi mau. Nhung dot quy co the lon, co the nho va thuong gay ton thuong nhieu vung nao khac nhau. Viec xuat hien sa sut tri tue duong nhu mot phan phu thuoc vao tong the tich vo nao bi hu hai, nhung cung pho bien hon o nhung nguoi bi thuong ton ban cau nao ben trai, doc lap voi bat ky roi loan nao khac ve ngon ngu. Benh nhan sa sut tri tue da nhoi mau thuong co tien su bi benh tang huyet ap, dai thao duong, benh dong mach vanh hoac nhung bieu hien khac cua vua xo dong mach lan toa. Kham thuc the thuong thay nhung thieu hut than kinh cuc bo nhu liet nhe nua nguoi, phan xa babinski duong tinh, khuyet thi truong... Nghien cuu hinh anh than kinh cho thay co nhieu vung nhoi mau ro rang.

Mot so nguoi sa sut tri tue duoc phat hien bang chup cong huong tu (MRI) co nhung bat thuong 2 ben cua chat trang duoi vo goi la benh chat trang lan toa. The sa sut tri tue nay co the khoi phat am tham va tien trien cham. Nhung trieu chung ban dau la hoi bi lan lon, vo cam, thay doi tinh cach va thieu hut tri nho. Sau do nguoi benh bat dau co kho khan trong phan doan va dinh huong, dan dan le thuoc vao nguoi khac trong nhung hoat dong thuong nhat. Nhung benh nhan nay thuong co tien su tang huyet ap, nhung bat ky benh nao lam hep cac mach nao nho cung co the la yeu to nguy co quan trong.

Dieu tri sa sut tri tue do mach mau can phai tap trung vao nhung nguyen nhan nen nhu tang huyet ap, xo vua dong mach va dai thao duong. Viec phuc hoi chuc nang nhan thuc la rat kho.

TS. BS. Nguyen Quang Tuan