Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/372850/22092007.aspx

Dieu tri nac bang thuoc gi?

Nac khong gay nguy hiem den tinh mang nhung co the dem lai kha nhieu phien toai cho nguoi benh. Nac sau mo co the gay dau don, lam ran vet mo va giam sut the luc cua nguoi benh. Nhung truong hop nac keo dai thuong lam cho nguoi benh bi met moi, mat ngu, mat nuoc va kiem ho hap do tang thong khi.

Co khoang gan 100 nguyen nhan khac nhau gay ra nac, thuong gap nhat la do cac benh ly o duong tieu hoa gay kich thich cac dau day than kinh phe vi va than kinh hoanh (nhu benh ly trao nguoc da day - thuc quan, viem loet da day, viem thuc quan, viem tui mat, viem tuy, da day chuong hoi...). Cac roi loan chuyen hoa do thuoc va doc chat (nhu tang ure mau, ngo doc ruou, sau dung mot so thuoc) cung la nhom nguyen nhan thuong gap. Rat nhieu loai thuoc co kha nang gay nac, gap nhieu nhat la nhom corticosteriod (prednisolon...), benzodiazepin (diazepam...), thuoc dieu tri Parkinson, cac hoa chat chong ung thu, khang sinh (nhu nhom macrolid, fluoroquinolon), thuoc tro tim (digoxin) va mot so dan xuat thuoc phien (nhu hydrocodon), can luu y la cac thuoc chua nac cung co the gay nac. Cac nguyen nhan gay nac khac co the gap la do ton thuong than kinh trung uong (chan thuong so nao, viem nao...), yeu to tam ly (lo lang, sang chan tam ly...), sau phau thuat bung, nhoi mau co tim..., mot so truong hop nac khong xac dinh duoc can nguyen.

Su dong mo cua day thanh khi nac.

Dieu tri nac: dieu tri nguyen nhan la bien phap quan trong nhat, truoc tien can xac dinh tat ca cac tac nhan gay nac hoac lam nang tinh trang nac de loai bo hoac sua chua neu co the. Trong nhung truong hop khong xac dinh duoc hoac khong the dieu tri duoc nguyen nhan, co the can nhac su dung cac phuong phap dieu tri trieu chung. Noi chung, cac truong hop nac cap tinh thuong tu khoi, chi nhung truong hop nac nang va keo dai moi doi hoi cac bien phap dieu tri.

Dieu tri bang thuoc: Rat nhieu loai thuoc co the giup giam trieu chung nac theo nhung co che khac nhau. Baclofen, mot chat co cau truc giong GABA co tac dung hoat hoa mot chat dan truyen than kinh uc che, tu do ngan chan duoc cac kich thich nac. Day la mot trong nhung thuoc hieu qua nhat trong dieu tri cac truong hop nac man tinh do nhieu nguyen nhan khac nhau nhu cac benh ly o da day - thuc quan, ton thuong than nao hoac nac vo can, ke ca nhung truong hop khong dap ung voi nhieu loai thuoc khac. Thuoc co the gay ngay ngat, buon ngu, mat ngu, yeu co, lu lan... Cac loai thuoc liet than nhu chlorpromazin, promethazin, prochloperazin va haloperidol deu co tac dung giam nac thong qua viec uc che canh tranh voi dopamin o vung duoi doi. Tac dung phu thuong gap nhat cua cac thuoc nay la gay ngay ngat, buon ngu, kho mieng va dau hieu ngoai thap... Do nhieu tac dung phu nen hien nay nhom thuoc nay it duoc su dung trong dieu tri giam nac. Metoclopramid, mot thuoc thuong dung de chong non cung co tac dung giam nac thong qua viec lam giam cuong do co bop cua thuc quan. Cac thuoc uc che bom proton (nhu omeprazol) co the giam trieu chung nac thong qua viec giam tiet dich vi va giam tinh trang day chuong hoi cua da day. Nifedipin, thuoc thuoc nhom chen kenh canxi thuong dung voi muc dich ha huyet ap cung co the giup giam nac thong qua viec dao nguoc qua trinh khu cuc bat thuong trong cung phan xa nac. Trong khi do, sertraline tac dung chong nac thong qua cac receptor 5HT4 o ong tieu hoa, gay giam cac nhu dong bat thuong o thuc quan, da day va co hoanh hoac qua cac receptor 5HT1A va 5HT2 gay uc che cung phan xa nac. Nhieu loai thuoc khac cung co tac dung ho tro trong viec giam nac o mot so truong hop nhu nefopam, lidocain tiem tinh mach, amitriptylin, amantadin, acid valproic, gabapentin, clonazepam, cisapride, mot so thuoc gay me va chong co giat (nhu phenytoin). Trong nhung truong hop nac dai dang khong dap ung voi mot loai thuoc, viec phoi hop dong thoi nhieu thuoc la can thiet. Phac do phoi hop thuong duoc su dung va da chung minh duoc hieu qua la cisaprid + omeprazol + baclofen, co the dung them gabapentin.

Dieu tri khong dung thuoc:

Mot so nghiem phap mang tinh co hoc co the duoc thu nghiem truoc khi quyet dinh dung thuoc nhu hit sau va nin tho, kich thich vao vung hau hong, ngoay mui gay hat hoi, ep manh vao vung co hoanh bang tay, xoa bop vung hau mon, uong nuoc that cham va bit mui trong khi nuot, uong mot coc nuoc lanh va bit tai trong khi uong, uong mot coc nuoc am co pha mot thia mat ong, nuot mot cuc nuoc da, nuot nhanh mot thia duong hoac mat ong, uong mot coc nuoc chanh vat (khong duong) hoac an mot lat chanh cat... Rieng o tre nho co the dieu tri nac bang cach gay dong tac mut o tre (cho tre bu me, bu binh hoac num vu gia...). Mot so phuong phap phuc tap hon co the duoc thu nghiem nhu cham cuu, gay te ngoai mang cung o cot song co, phong be than kinh hoanh... Cac bien phap mang tinh tam ly nhu dem lui tu 100 hoac tap trung vao mot van de phuc tap... cung co the giup giam nac trong mot so truong hop. Phau thuat cat day than kinh hoanh la bien phap cuoi cung, chi dung trong nhung truong hop nac nang, dai dang va khong dap ung voi cac bien phap dieu tri khac vi co nguy co gay suy ho hap.

BS. Nguyen Y Nhi