Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/3050836/05052011.aspx

Huyen thoai vo phai That Son Than Quyen
Ong Dao Ba an cu o Hoc Lanh Son - Nhan chung cuoi cung cua That Son Than Quyen.

Nam1859, Phap chiem Nam Ky luc tinh. Nhieu chi si, nghia si da tu quan khang chien cuu nuoc o vung Bay Nui, tuc That Son (nay thuoc tinh An Giang). Truoc suc manh vu khi hien dai cua quan Phap, luc luong nghia quan chi co binh khi tho so va long qua cam. Nhung nguoi chi huy phai su dung den "vu khi tam linh" de tiep them suc manh cho binh si. Vo phai That Son Than Quyen ra doi tu do.

Dau vet truyen thuyet

Hien nay, truyen nhan duy nhat va cuoi cung cua That Son Than Quyen la vo su Hoang Ba, cu ngu tai cau Tam Bot, TP Long Xuyen, tinh An Giang. Da 75 tuoi, gan 20 nam nay, vo su Hoang Ba dong cua vo duong, khong thu nhan de tu nua. Ong cho biet, ban than ong chi linh hoi duoc mot so tuyet ky thuoc ve phan "duong cong” chu khong nam duoc nhieu nhung bi quyet "am cong".

Theo ong thi: "That Son Than Quyen la mot mon phai can chien thuc dung, chi huu ich trong chien dau thuo guom dao xua. Nguoi vo sinh co nhung phuong phap luyen tap di biet. Vi bai quyen khong co loi thieu nen bi tam sao that ban. Ngoai quyen cuoc, vo sinh con duoc trang bi them niem tin huyen bi de tao su tu tin, binh tinh. Trong chien dau, su tu tin, binh tinh chiem 50% thang loi".

That Son Than Quyen chinh tong gom 2 phan: Quyen va thuat. Quyen la phan "duong cong" gom nhung the vo can chien tay khong va giap chien binh khi. Thuat la phan "am cong" huyen bi, dung nang luong sieu nhien tro luc. Chi de tu duy nhat duoc chon ke thua chuong mon moi duoc su phu truyen day phan "am cong".

Vao nam 1957, nguoi dan sinh song duoi chan nui Sam (Chau Doc, An Giang) van con thay mot dao si gay, rau toc bac pho, tu luyen trong rung sau tren dinh nui. Khong ai biet than the, ten tuoi that cua ong. Chi thinh thoang gap va thay ong khong bao gio roi lung ngua. Ong trong rat om yeu nhung lai cuoi ngua khong yen cuong. Doc nui gap ghenh da, ong phai co suc manh phi thuong moi co the cuoi ngua len dinh xuong vo. Vi the, nguoi dan dia phuong goi dua la ong Dao Ngua.

Mot lan dong ngua xuong nui doi rau cu lay gao, bat gap mot toan cuop dung sung uy hiep nguoi dan, ong xuong ngua can thiep, bi toan cuop xong vao vay danh. Chi bang mot ngon tay, ong da khien mot ten cuop tron doc mat, nga lan bat tinh. Ten cuop khac toan no sung. Ong rung minh mot cai “bay” den canh ten cuop tuoc sung roi vung chan mua tay danh guc  het nhung ten con lai. Xong, ong ung dung len ngua tro ve nui. Biet chuyen,  nhieu thanh nien than phuc,  ru nhau len nui tim ong xin hoc vo. Khong ai tim duoc noi tru an cua ong.

Tuy nhien, co mot nguoi thanh nien quyet tam tim ong cho duoc. Nguoi thanh nien nay bo len dinh nui Sam tim noi ngoi thien lam ram khan: Khi nao gap duoc su phu moi chiu xuong nui. Sau hai ngay chiu nang mua, doi khat giua rung sau nui tham, nguoi thanh nien ay ngat xiu. Khi tinh lai thi thay minh nam trong mot hang dong. Ke tu ngay do, nguoi thanh nien ay tro thanh de tu chan truyen cua Dai su Dao Ngua. Ngoai anh ra con co mot tieu dong ten Ba giup ong Dao Ngua nhang khoi.

Trong nhung ngay tho dao, nguoi thanh nien ay moi biet su phu minh la de tu ke thua chuong mon That Son Than Quyen cua Nam Cuc Duong do Dai su Bay Do lap tu dau the ky XX, dao tao nghia si khang Phap. Nam 1917, quan Phap bao vay bat Dai su Bay Do day ra Con Dao. Nam 1926, tai nha lao Con Dao, Dai su Bay Do can luoi cho mau chay den chet.

Hoc duoc gan 1 nam, da het phan "duong cong" chuan bi buoc sang phan "am cong", nguoi thanh nien ay xin ve nha gio cha. Khi tro lai nui Sam, nguoi thanh nien khong tai nao tim duoc hang dong cu. Nghi rang, su phu muon lan tranh minh, nguoi thanh nien ay danh lay ta hu khong roi xuong nui. Tu ngay do cung khong ai con thay bong dang ong Dao Ngua  dau nua.

Nguoi thanh nien ay chinh la lao vo su Hoang Son.

Nam 1960, trong mot tran thi dau tranh giai vo thuat khu vuc Dong Nam A, vo si Hoang Son dai dien doan Viet Nam dau voi vo si Kh'mer ten Nosar. Vao hiep 1, chi sau vai chieu giao dai, vo si Sonar xin dung tran dau vi nhan ra dong mon. Hoa ra, Nosar cung la de tu cua That Son Than Quyen. Nam 1970, ong Nosar tro thanh Pho chu tich Hoi dong Vo thuat Campuchia da dao tao ra nhung vo si "than quyen" noi tieng Campuchia nhu Nosar Long, Nosar Lieng.

Phat hien vo si Hoang Son la truyen nhan cua That Son Than Quyen. Nam 1968, dai lao vo su Doan Tam Anh tim den tan nha Hoang Son de nghi quy tuu nhung nguoi hieu biet ve That Son Than Quyen de suu tam mot mon phai da be truyen. Do chi biet phan "duong cong" tuc phan "quyen" nen Hoang Son chi dam truong co That Son Vo Dao tai Long Xuyen. La co nen do co theu hinh 7 ngon nui mau den. Dai lao vo su Doan Tam Anh dung chan tai do lam co van cho That Son Vo Dao.

Chi trong mot thoi gian ngan, 10 vo su tu cac noi nghe tin da quy tu ve gop suc phuc  hoi That Son Vo Dao, gom: Nguyen Thanh Diep, Phung Vu Chau (Tu Tiep), Nguyen Giau, Nguyen Tho, Nguyen Thoi, Le Dinh Tay, Tran Van Tuy, Le Minh Nho, Sau Ram, Hoang Ba (tre tuoi nhat).

Vo su Hoang Ba - De tu cuoi cung cua That Son Than Quyen.

Trong so nay, chi co dai lao vo su Nguyen Thanh Diep la nguoi may man nam giu duoc nhieu bi quyet phan "am cong" nhat. Tiec rang, chua kip he thong lai ong da qua doi nam 1970. Nhung bi an cua That Son Than Quyen xem nhu chim vinh vien vao hu vo.

Tuy khong con luu giu duoc cac bi thuat huyen dieu nhung That Son Vo Dao cung dao tao duoc rat nhieu vo si noi tieng. Nhieu tran thu hung khu vuc giua cac vo duong danh tieng Trung Quoc, Lao, Campuchia, Thai Lan, Malaysia, Indonesia, Philippines deu co mat vo si That Son Vo Dao.

Tran giao dau ton nhieu giay muc cua cac ky gia the thao mien Nam luc ay la tran Hoang Tho, de tu cua vo su Hoang Son (mon phai That Son Vo Dao) dau voi vo si Tinor (mon phai Tra Kha) vao nam 1973 trong Dai hoi Vo thuat tai Sai Gon. Tinor la vo si Lao duoc bao chi dat cho biet danh "Cop bay" boi chieu  song cuoc. Nhieu vo si da phai do van boi cu da bay nhanh nhu chop va chinh xac nhu cong thuc cua vo si nay.

Tran truoc, "Cop bay" Tinor thi dau voi vo si Duong Van Me (sau nay la vo su Huynh Tien). Khi moi vao keng, vo si Duong Van Me chua kip chuan bi, "Cop bay" Tinor da bay nguoi tung cu da tu phia sau. Duong Van Me bi gay xuong suon, trong tai xu thua. Duoi khan dai, mot cuoc au da xay ra giua hai phe co dong vien. Bat phuc, vo si Hoang Tho nhay len vo dai thach dau, cac dai lao vo su ca hai phia chap nhan de van hoi trat tu duoi khan dai. Do do la tran thach dau nen duoc ban to chuc thu xep vao ngay cuoi cung va nam ngoai giai dau.

Khi vo si Hoang Tho va "Cop bay" Tinor thuong dai, ai cung ai ngai cho Hoang Tho vi anh chi la mot vo si chua ten tuoi lai thap hon "Cop bay" Tinor mot cai dau. Vao hiep 1, "cop bay" Tinor xong len ap dao Hoang Tho vao goc dai. Cho Hoang Tho lung tung trong goc chet, "Cop bay" Tinor tung mot cu da thoc tu duoi bung len. Hoang Tho dinh don bat ngua. Ai cung tuong Hoang Tho nam vinh vien truoc cu da bat son cua vo si phai Tra Kha. Khong ngo Hoang Tho tung minh dung len, mat do au, mat tron nguoc, toc tai dung dung, tay chan vung danh loan xa khong theo mot bai ban nao.

"Cop bay" Tinor vua chong do vua lui nguoc. Hoang Tho thet mot tieng roi vung chan da thang. Cu da bay thang vao ham Tinor. Tieng xuong ham vo phat ra cung luc voi tieng keng ket thuc hiep 1. Tinor dau hang, duoc dua ve vo quan o Lao de dieu tri roi chet sau do vai thang. Hoang Tho tro nen noi tieng voi bai "Than quyen giap chien" cua That Son Vo Dao. Do la 1 trong so 3 bai quyen con nguyen ven phan quyen (vo) lan thuat (phep).

Theo huong dan cua vo su Hoang Ba, chung toi tim den Hoc Lanh Son de gap mot dao si chi co cai ten duy nhat la ong Ba. Ong Ba cat mot cai am u tich giua lung chung ngon Hoc Lanh Son de luyen dao. Ong Ba da 99 tuoi. Thuo thieu nien, ong Ba lam tieu dong cho ong Dao Ngua de hoc dao.

Ong Ba cho biet, ong khong hoc vo thuat ma chi hoc dao,   nhung cung duoc su phu ke cho nghe ve xuat xu mon vo nay.

Do co xuat xu tu vung Bay Nui linh thieng nen nguoi doi goi la That Son Than Quyen. Mon vo nay co 4 phan luyen la tam dao nhat than: Tu tam duong tinh goi la tam dao, dinh than duong khi goi la the dao, luyen than trang kien goi la quyen dao. Phan luyen thu tu goi la luyen than. To su cua mon phai vo nay chinh la… Chang Lia - Mot thu linh nong dan o Binh Dinh. Chang Lia chi huan luyen cho nghia binh phan tam dao chu chua co phan nhat than.

Khi phong trao khang chien cua Chang Lia bi trieu dinh dan ap, giai tan, mot dai de tu la Hai De Long dan mot so de tu chay tron tu mien Trung vao Nam tru o vung nui To Chau lanh tran tu tinh. Trong so de tu co mot nguoi ten Nguyen Van Da rat gioi. Thoi Thieu Tri, Nguyen Van Da thi dau vo cu nhan nen duoc goi la Cu Da.

Vo su Nosar (Campuchia), nguyen Pho Chu tich Hoi dong Vo thuat Campuchia nam 1974, cung la mot de tu cua That Son Than Quyen.

Phap chiem luc tinh, trieu dinh nhu nhuoc truoc quan Phap, ong Cu Da that vong tu quan ve vung That Son dung duoi co khang chien cua nghia quan Tran Van Thanh (quan co Tran Van Thanh) vao nam 1862, nghia quan Tran Van Thanh tru dong duoi chan nui Lien Hoa Son (can cu Lang Linh, Bai Thua). 

Lang Linh - Bai Thua la hai canh dong rong nam lien ke, co nhieu dam lay, lau say va vo so cay thua um tum, tam toi. Can cu chinh cua Tran Van Thanh co ten la Hung Trung doanh, dat tai trung tam rung Bai Thua (nay thuoc xa Dao Huu Canh, huyen Chau Phu, An Giang). Ong Cu Da tro thanh nguoi huan luyen vo thuat cho quan khang chien. Thua kem ve vu khi, de tran an tinh than nghia quan, thu linh nghia quan Tran Van Thanh giao cho Ngo Loi huan luyen quan.

Tran Van Thanh sinh nam 1820 o ap Binh Phu, lang Binh Thanh Dong, tong An Luong, quan Chau Phu Ha, tinh Chau Doc (nay thuoc xa Phu Binh, huyen Phu Tan, tinh An Giang). Nam 1840, ong duoc cu lam suat doi trong chien dich giai giap Nac Ong Don (em vua Cao Mien, khoi quan chong lai nuoc Nam). Nam 1845, ong duoc thang lam Chanh quan co, coi 500 quan, dong quan o Chau Doc de giu gin bien gioi phia Tay Nam.

Vung That Son, An Giang dia hinh hiem tro, co nhieu cop beo, ran ret cung nhung loai cay an thit (dan gian goi la ngai) khien nhieu nguoi bo mang mat xac khi tham nhap. Nghia si khang chien tan dung uu the bi hiem cua nui rung theu det nen nhung cau chuyen linh thieng nham han che su dot nhap cua mat tham Phap.

Sau mot thoi gian dai chuan bi, nam 1872, Tran Van Thanh chinh thuc phat co chong Phap, lay hieu la Binh Gia Nghi. Nam 1873, Tong doc Tran Ba Loc dan quan Phap danh vao Bay Thua. Ong Tran Van Thanh tu tran. Cuoc khoi nghia that bai. Quan Phap tan sat nghia quan. Ong Ngo Loi thoat nan, sau nay quay tro ve Lang Linh tiep tuc chieu mo nghia quan duoi danh nghia ton giao cho thoi co.

Rieng ong Cu Da cai trang thanh mot vi su lay ten la Su Bay, gia dien khung, luu lac nhieu noi de tranh su truy lung cua quan Phap. Co luc ong phai lanh sang Campot, Campongtrach, den nui Ta Lon tuc Bokor (Campuchia). Den nam 1896, ong Cu Da moi tro ve vung nui Cam lap am an danh.

Khi nhap mon, vo sinh cua That Son Than Quyen hoc bai vo long la bai khan to: “Nam mo to su tam giao dau su Duong Gia, Chang Lia, cha Ho, chua Nhan, to su Hai De Long nui To ve cam ung nham le chung mien cho de tu...". Sau do, nguoi vo si duoc hoc nhung bai chu keu goi cac dang sieu nhien nhap xac (nhu len dong) ung chien. Ve quyen the, That Son Than Quyen co nhieu bai hay nhu: Linh mieu doat thach, Tam son tran ai, Manh ho toa son...

Ngay nay, That Son Than Quyen chi con la ky uc cua nhung vo su miet dong bang song Cuu Long. Du khong ai chung minh duoc su mau nhiem cua mon phai nay nhung xuat xu cua That Son Than Quyen gan lien voi mot trang su hao hung, bat khuat cua dan toc Viet. Do la dieu can ghi nhan

Nong Huyen Son