Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://60s.com.vn/index/3010772/11032011.aspx

Nu si Ton Nu Hy Khuong: Loi danh nhu bong may chim noi...

Ngoi nha cua "quan chua" nam trong con hem Le Van Sy, Tp HCM goi nho den Huong Binh Thi Xa cua cu Ung Binh Thuc Gia Thi o Hue. Hang ngay Thuy Khuong trang rong cua chao don nhieu tao nhan mac khach. Ho den vi su nguong mo cung co, vi tinh yeu tho cung co va hon het ho den vi tam long cua nu si ut trong nhom Quynh Dao - nha tho Ton Nu Hy Khuong.

Tri ky voi cha

Hinh anh nguoi cha than thuong da duoc nu si ghi lai qua cuon "Hoi uc ve cha toi Ung Binh Thuc Gia Thi" da xuat ban nam 1996 va tai ban nam 2002. Nu si da hoc cach song gian di doi thuong cua cha (ma ba goi cha minh vua la Thay vua la Ban), tuy la mot vi quan, sau khi ve huu van song doi dam bac. Ngoai nuoi day con, cu con day lam tho, day ve cach doi nhan xu the. Hinh anh, nhan cach song cua cu luon ghi dam trong tam tri "quan chua" Hy Khuong: "Loi xua di huan thoi son tre/ Con van mang theo suot cuoc doi". Do la "Hay song vi tha va dung vi ky".

Cu khuyen day viec hoc cua cac con:

Cho y giau sang, cho thi quyen,
Hoc hanh con phai gang cho chuyen.
Hieu trung hai chu ngan thu rang,
San tam guong soi dao Thanh Hien.

Nu si Mong Tuyet cho rang, Hy Khuong co phuoc khi duoc cha minh xem nhu tri ky. Cach day 45 nam - nam 1966, trong bai "Dong Huong Giang nuoc van trong", ba viet: "Trong lich su van hoc cua moi nuoc thuong ghi nhung moi tinh tri am tri ky giua hai nguoi ban, giua cap ban doi, giua hai nha tho, van dong dieu, ma hinh nhu hiem co moi tinh tham thiet tri am, tri ky giua hai cha con: mot gia da ngoai 80, mot tre chung do trang tron:

Cha con ta la doi tri ky,
Chung bong chung hinh giua nuoc non.

Toi muon nhac toi cu Ung Binh Thuc Gia Thi, vi Quoc lao dai than vuong ton trieu Nguyen, thi ba dat Than kinh (tac gia bai tho "Chieu chieu truoc ben Van Lau") va co con gai ut "Quan chua Cong Tang Ton Nu Hy Khuong nu si"… da lon len trong cai noi van hoc thi ca, cau ho giong hat tham dam khong khi vuong gia cung dinh, ma van giu duoc truyen thong dao cao duc trong cua gia toc canh vang la ngoc, ma van giu duoc cot cach chung muc khiem cung hoa nha… Hy Khuong con la nguoi thu ky tot, thay cha ma thu tu qua lai voi cac ban lang van lang tho… ngoai viec lam tho, doc tho, ngam vinh, nguoi con hieu thao ay con ca ngam nhung tac pham van tho cua Ung Binh Thuc Gia Thi moi sang tac de cu tham dinh lai cai hay, cai dep cua ang thi ca ma cu vua hoan thanh… Toi cam nhan duoc het nhung tinh cam thieng lieng cua nguoi con chi hieu thuong nho nguoi cha "tri ky" suot ca cuoc doi nguoi khong co su gi lam cho phai nhat duoc".

Nu si Ton Nu Hy Khuong ben vien da khac hai cau tho noi tieng cua ba ma nhieu nguoi ngo la cua dan gian.

Giao su, Anh hung Lao dong Vu Khieu da lam hai cau doi tang nu si Hy Khuong:

Ngu Linh Huong Giang dong bao Hy
Ngoc Duong Kim Ma xuat giai Khuong

Giao su da giai nghia cau doi thu nhat: "Toi nghi den ngay ra doi cua Ton Nu Hy Khuong la ngay dem lai niem vui vo han cho cu Ung Binh Thuc Gia Thi, mot danh nhan van hoa cua dat nuoc. Ngay ay nui Ngu va song Huong nhu cung bung day de bao tin vui ve tu Ngoc Duong Kim Ma cua cu da ra doi mot co gai dep, dung nhu co nhan co cau: Tu nhien Giang Khuong".

Ky niem ve bai tho dau tay

Thi si Vu Hoang Chuong co hai cau tho "Ngai vang chot vot nam doi truoc/Tieng ngoc bang khuang mot kiep nay". Ong chi nghe nu si ngam tho vao nam 1964 ma nho den mot vuong trieu va thi si da tinh tu doi vua Minh Mang den Hy Khuong la nam doi (Minh Mang, 1791-1841; Tuy Ly Vuong, 1820-1897; Tieu Thao Hong Thiet, 1848-1937; Ung Binh Thuc Gia Thi, 1877-1961 va Ton Nu Hy Khuong  - sinh nam 1937). Mot dong toc lam tho noi tieng den nam doi qua la hiem co trong lich su trieu Nguyen va lich su van hoc Viet Nam. Ngay ca vua Tu Duc da danh gia: "Thi dao Tung, Tuy that thinh Duong" (Tung la Tung Thien Vuong, anh ruot Tuy Ly Vuong va la con thu 10 cua Minh Mang; Tuy la Tuy Ly Vuong - co noi cua nu si Hy Khuong).

Ton Nu Hy Khuong da in tam tap tho. Tho cua ba di vao long nguoi boi no gan gui voi ca dao, dan ca… tu truyen thong gia dinh, nhat la anh huong tu nguoi cha. Ky niem ve bai tho dau doi trong nghiep lam tho, nu si tam su: "Trong gia dinh, thay toi deu day cho tat ca cac con (nam trai, hai gai - NT) lam tho tu be. Nho vay, cac anh chi em toi, nguoi nao cung biet lam tho. Toi la con ut, nen thuo nho luc con sau, bay tuoi, thay cac anh chi lam tho thi rat me va phuc lam. Khi toi len tam tuoi, thay toi bat dau day cho lam tho, giang giai cho biet the nao la niem, luat, trac, bang v.v… Va the tho dau tien thay toi day la tho tu tuyet, gom 4 cau, 7 chu, 3 van. Sau do moi lan len den tho Duong luat 8 cau, 7 chu, 5 van.

Mot hom, co toi la Cong Ton Nu Dieu Pham (tuc ba Pham Khac Hoe) den tham thay me toi. Co co dem qua tang gia dinh mot goi qua boc ngoai bang thu giay mau nga. Toi cu xum xoe, to mo, ngam nghia, hoi hop, thich thu, doi cho… Luc co Pham ra ve, thay toi cho mo goi qua ra, thi thay nhung cu khoai tay mau vang rat dep. Rieng toi lai hoi buon va that vong. Thay toi chac chan doan duoc y toi, nen ra ngay mot de tai bao toi lam tho theo the tu tuyet ma Nguoi vua day: "Goi qua co Pham tang". Mot lat sau toi lam duoc 4 cau tho nhu the nay: "Co Pham dem cho mot goi nay/ Mo ra thi thay ca khoai tay/ Rua ma em tuong la phong banh/ Em chay loanh quanh met voi thay".

Thay toi cuoi rat vui, xoa dau toi khen gioi va thuong ngay cho toi mot cai banh ngot. Do la bai tho dau tien trong cuoc doi thi nghiep cua toi. Toi lam sao co the quen duoc".

Giai thoai quanh bai tho "Con gap nhau"

Vien da duoc dat trang trong trong nha khac hai cau tho "Loi danh nhu bong may chim noi/ Chi co tinh thuong de lai doi" tu nam 2004 den nay he ai den Thuy Khuong trang (ghep ten chong - Tran Ba Thuy va Ton Nu Hy Khuong - NT) thi ong chu, phu quan cua nu si deu chup anh ky niem. Den nay da gan 500 nguoi voi gan 1.000 buc anh.

Xung quanh vien da khac hai cau tho cung co nhieu dieu thu vi. Mot nguoi yeu tho vo tinh bat gap ho khac tho vao vien da ban moi vien 200 dola da goi bao tin cho nu si biet. Ngay mong 4 Tet, tinh co nu si cung mot so nguoi ban sang quan 7 lam 49 ngay mat ni su Tri Hai, khi di ve ngang Cong vien Tao Dan ghe vao, ho biet mat nu si va xin tang vien da. Co le ni su pho ho cho ba.

Tho cua nu si Hy Khuong da nam long nhieu nguoi nen co mot so nguoi loi dung de in lich, khac da ban ma khong de ten tac gia cung nhu khong xin phep. Lich block Tan Mao 2011 nam nay cung co to in hau het la tho cua nu si. Nguoi anh ho doc va biet tho cua em nen goi vao tang. "Ho khong xin phep nhung "dai vui" roi. Cong ty An Hao truoc day vao nam 2008 co xin phep va goi mot so tien nhung sau do ho cu lam, khong xin phep, khong de ten toi, chi de ten nguoi viet thu phap. Truoc do, nha van To Nhuan Vy o Hue cung cho biet tho toi in lich. Anh nghe toi noi ho khong xin phep. Anh bao de anh viet bai phe phan nhung toi ngan. Boi ho lay tho minh pho bien la vui roi. Mot doi tho ma co mot bai tho di vao dan gian la quy lam roi, hoi mo ma kien voi tung (ba cuoi do luong). Mot so ban be gop y voi toi la noi giao cho giac, hien qua hoa… ngu nhung toi khong buon, toi chi biet den Phat. Trong doi toi trai nghiem de con chau nghe. Mot la khong tham; hai la khong hon thua ai (di kien ban quyen) de cuoi cung se duoc va duoc rat nhieu. Chuyen doi nhu ang may bay" - Nu si tam su.

Trong bai "Hien tuong tho Ton Nu Hy Khuong", nha van Ha Van Thuy cung cap chi tiet: "Ong Mai Chi Tho, mot vi Dai tuong, Bo truong Bo Cong an, Uy vien Bo Chinh tri duong thoi trong mot buc thu goi cho Quoc hoi ngay 16/11/2006, dang bao Nguoi Dai Bieu Nhan Dan, co doan: "Voi niem cam xuc va niem tu hao dan toc trao dang, khong the kim che duoc, toi xin neu them may dong tho cua Ton Nu Hy Khuong, nha tho nu duong thoi mo ta net cao dep cua nen van hoa dao duc Viet Nam bang nhung loi tho tuyet voi, kho co the don hau va nhan van hon the nua: 

Song tren doi gang giu tron chu Tam.
Va nhat niem bao an dung bao oan. 

Con gap nhau thi hay cu vui,
Chuyen doi nhu nuoc chay hoa troi,

Loi danh nhu bong may chim noi.
Chi co tinh thuong de lai doi. 

Con gap nhau thi hay cu thuong,
Tinh nguoi muon thuo van con vuong.

Chat chiu mot chut tinh thuong ay,
Gui khap muon phuong, van neo duong".

Bai tho "Con gap nhau" hien da duoc gan chuc nhac si pho nhac. Trong do, nhac si, bac si Vo Ta Han la nguoi pho toan bo bai, ong cho biet: "Tho Hy Khuong da la mot ban nhac vi am dieu da co san nen rat de pho va de lay tron bai, khong the bo mot chu nao duoc".

Duoc biet, nam 2010, NXB Van hoa Sai Gon cung Cong ty Van hoa Huong Trang da in tap "Khuc tri am" la tap tho, anh, xuong hoa gom 167 bai viet do bang huu va doc gia viet de tang "Quan chua" Ton Nu Hy Khuong

Nguyen Ty