Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/2914896/25112010.aspx

Co tot xau moi la cuoc doi
Van hao Guy De Maupassant.

Guy de Maupassant la mot trong nhung nha van Phap noi tieng nhat giai doan nua cuoi the ky XIX. Voi ven ven 43 nam xuat hien tren coi doi va thoi gian sang tac chi tap trung trong khoang 10 nam (tu 1880 den 1890), song Maupassant da de lai mot khoi luong tac pham do so, gom hon 300 truyen ngan, 6 cuon tieu thuyet, nhieu bai tho va tieu luan, phe binh van hoc.

Cung voi cac nha van: Anton Chekhov (nga), O.Henry (My), Guy de Maupassant  duoc xem la mot trong ba nha van viet truyen ngan xuat sac nhat the gioi. Chua ke ong con la tac gia cua nhung cuon tieu thuyet tru danh nhu "Mot cuoc doi" (duoc van hao Nga Lev Tolstoy coi la "cuon tieu thuyet Phap hay nhat tu sau "Nhung nguoi khon kho" cua Hugo"), "Anh ban dien trai" (duoc dien anh Phap dung thanh phim hoi dau nam va hien bo phim van rat thu hut su chu y cua cong luan)...

Guy de Maupassant ten that la Henri Rene Albert Guy de Maupassant. Ong sinh nam 1850, trong mot gia dinh kha gia o vung Normandie, mien Bac nuoc Phap.

Mac du cha me Maupassant chia tay nhau tu khi Maupassant con nho, va suot nhung nam thang tuoi tho, cau be song, gan bo chu yeu voi me, song cau may man co  mot nguoi me tuyet voi, co tac dong lon trong buoc truong thanh ve van chuong cua con trai sau nay. Ba la nguoi yeu nghe thuat, la ban than thiet cua van hao Gustave Flaubert. Chinh Flaubert, voi tu cach cha nuoi cua Maupassant da diu dat ong trong nhung buoc di co tinh quyet dinh. Neu nhu Maupassant bat dau su nghiep sang tac bang nhung bai tho thi phai den nam 1880, khi truyen vua "Vien mo bo" (viet ve cuoc chien tranh Phap - Pho) duoc xuat ban, ong moi thuc su tim ra nguon mach sang tac chinh yeu cua minh. Day chinh la luc Maupassant giac ngo sau sac nhat nhung nguyen ly nghe thuat cua Flaubert. Cung nhu Flaubert, tac pham cua Maupassant tham dam mot cai nhin bi quan ve cuoc song, trong khi van phong thi duoc the hien mot cach rat nhuan nhi, tu nhien. Voi "Vien mo bo", Maupatssant da khang dinh duoc cai duyen ke chuyen thuc su loi cuon cua minh.

Tuy nhien, du duoc xem la mot hoc tro xuat sac cua Flaubert, song cang ve sau, khuynh huong sang tac cua Maupassant cang co nhieu diem khac biet va "tien bo" hon so voi nguoi thay thien tai cua minh. Maupassant danh nhieu su quan tam, tinh cam cho nhung nguoi thuoc tang lop - dung chu cua Maxim Gorky la "duoi day xa hoi", nhung co gai ban dam, tre em lang thang co nho, "bui doi"...

Hai dien vien Robent Patison va Uma Thurman trong mot canh phim "Anh ban dien trai" chuyen the tu tieu thuyet cung ten cua Maupassant.

Nhung nam tu 1880 den 1891 la thoi ky Maupassant sang tac doi dao, sung man nhat. Chua day 11 nam ma ong sang tac toi tren 300 truyen ngan, trong do co nhieu truyen xuat sac nhu: "Nguoi da khuat”, "Mon trang suc",  "Cai thung con", "Con quy", "Di ngua", "Nguoi dan ba lam nghe don ghe"..., va 6 tieu thuyet: "Mot cuoc doi" (1883), "Anh ban dien trai" (1885), "Oriol cua toi" (1887), "Pierre va Jean" (1888), "Manh nhu cai chet" (1889) va "Long ta" (1889).

Thoi gian nay, hau nhu cam hung sang tac den voi Maupassant rat de dang. Ban than cuoc song voi tat ca su tro treu, lo bich cua no, voi nhung tip nguoi nho nhen, ngoc nghech... da khien ong chi can vay but la co mot sang tac moi, va cac tu truyen thi luon day ap trong dau ong. Thoat dau, nha van con the hien chung bang mot giong van lanh lung, mia mai, sau roi ngay cang tham duom mot su cam thong sau sac...

Theo cac nha nghien cuu van hoc nhan dinh thi Maupassant rat giau tri tuong tuong. Dieu ay giup cho viec sang tac doi voi ong tro nen kha de dang. Nha van Anh V.S.Naipaul, giai Nobel Van hoc nam 2001, trong mot cuoc tra loi phong van hoi thang 4/2006 da nhan dinh: Ngay tu ban dau, Maupassant da viet rat can than, hau nhu khong tim thay mot "ti vet" trong cu phap va cach hanh van cua ong. Den giai doan giua, ong cang to ra viet chac tay. Theo Naipaul, ong het suc kinh ngac truoc kha nang sang tao ma ong xem la "sieu pham" cua Maupassant: "Co mot nhan vat trong kich cua Chekhov khi noi ve Maupassant da khang dinh, tai nang cua ong la sieu pham. Toi rat tan dong nhan dinh do. Doc nhung sang tac cua ong, han ban se tu hoi, khong biet quoc gia nao, dia danh nao da mang den cho ong nguon chat lieu doi dao nhu the. Thuc te thi khong phai mot manh dat cu the nao da mang den cho ong cam hung, ma bang tam nhin cua minh, ong da sang tao nen ca mot quoc gia. Dieu nay dac biet la lung.

Doc tac pham cua Maupassant, chung ta cam nhan rat ro dac trung cua nuoc Phap nhung ro rang, do van la nhung tac pham danh cho doc gia o khap moi noi tren hanh tinh cua chung ta". Van theo Naipaul, neu nhu truoc day, ong tung coi Balzac la nha van vi dai nhat cua nuoc Phap thi danh hieu ay, voi ong bay gio phai thuoc ve Maupassant. "Khi moi bat dau doc Maupassant, toi da khong du tinh te de danh gia ve ong mot cach dung dan. Anh can tich luy cho minh tri khon va von song truoc khi nhan dinh ve mot nen van hoa hay mot tac gia nao do".

Lien quan toi viec "viet nhieu" ma van hap dan cua Maupassant, mot so nha nghien cuu lai cho rang, chinh bao chi cung gop phan dang ke vao hien tuong nay. Theo ho, khuon kho moi ky bao tu than da buoc nhung tac pham in tren do phai gon gang, khuc chiet, tiet tau phai soi noi, noi dung gan gui voi doi song. Maupassant la tac gia cong tac chat che voi cac toa bao, song chu yeu boi nguon thu tu nhuan but nen du muon hay khong, ong phai it nhieu dap ung yeu cau nay. Thuc te, nha van da dap ung mot cach xuat sac.

Boi thoi gian sang tao cua Maupassant khong dai (chi hon chuc nam), va chu yeu la danh cho truyen ngan nen mang tieu thuyet cua ong cung it nhieu chiu thua thiet. Ngoai tru cuon "Mot cuoc doi" tung duoc van hao Nga Lev Tolstoy nhan xet la hay nhat sau "Nhung nguoi khon kho" cua Hugo, cac cuon con lai cung khong that su duoc gioi nghien cuu phe binh van hoc quan tam dung muc. Su viec chi chuyen bien tu may thap nien cuoi cua the ky XX, khi cuon tieu thuyet mong manh co ten goi "Pierre va Jean" cua ong duoc cac bac thuc gia danh gia la cuon sach co cau truc gian di, hanh van mau muc, the hien o tac gia mot thu phap ke chuyen vo cung lao luyen. Dac biet, cuon tieu thuyet "Anh ban dien trai" viet ve mot nha bao dung moi thu doan de leo len bac thang phu quy, nhat la chuyen loi dung cac phu nu nhe da voi quan diem bi oi: "Dan ba nao cung la gai diem ca, can su dung ho ma dung cho ho chut gi cua ta".

Dau nam nay, mot bo phim cua dien anh Phap duoc chuyen the tu cuon tieu thuyet nay da thu hut duoc nhieu ngoi sao dien anh tham gia. Dien vien tung noi dinh dam qua bo phim "Chang vang" la Robert Pattinson voi nhung canh quay "nong bong" cung nhieu nguoi dep trong mot ngoi biet thu co o Kent (Anh) da phan nao the hien duoc thong diep ma Maupassant muon gui gam qua cuon sach. Va day cung la nhung canh phim duoc xem la "nong" nhat tu truoc toi nay trong su nghiep dien xuat cua Pattinson.

Bay gio xin de cap mot chut toi cuoc doi day vinh quang va bat hanh cua Maupassant.

Sinh thoi, Maupassant la nguoi co loi song phong tung. Ong coi mo voi phu nu nhu chinh mot so nhan vat tieu thuyet cua ong. Tuy nhien, mot can benh hiem ngheo tung cuop di sinh mang cua em trai ong nam 35 tuoi da lai den voi Maupassant khi ong buoc vao tuoi 41. No "gio chung" va tan pha tri nao ong mot cach nhanh chong. Con nguoi co dau oc sang lang, cuc ky thong minh ay da khong the cam but duoc nua. Nam 1892, vi qua tuyet vong truoc su tien trien cua tat benh, Maupassant tu tu. Lan do ong duoc cuu song. Maupassant mat ngay 6 thang 7 nam 1893 tai mot nha thuong dien o Pasy, Paris, noi truoc do, danh ban voi ong chi la hang cay gay guoc xac xao trong gio va tieng con trung ri ran  trong ke dat. Thi hai Maupassant duoc chon cat tai nghia trang Montparnasse.

Maupassant la nha van giau tu tuong. Doc truyen cua ong, ban doc thuong bat gap nhung cau duc ket ham chua mot su trai nghiem sau sac. O dong ket tieu thuyet "Mot cuoc doi", ong cho mot nhan vat cua minh thot len rang: "Cuoc doi, ba xem day, chang bao gio den noi that tot hay that xau nhu nguoi ta tuong".

Du dung du sai thi chac chan cau noi tren cung khien chung ta phai nhin nhan cuoc song va con nguoi mot cach tron ven hon, thau dao hon. Cung nhu nhin nhan thau dao ca diem tot, diem xau trong chinh cuoc doi Maupassant vay

Luu Thanh Minh