Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/2869828/16102010.aspx

Nhung hang dong huyen bi o That Son: Di tim hang ho
Hang bach ho o vo Thien Tue
Nui Cam xua kia co rat nhieu ho voi nhung truyen thuyet ly ky. Den bay gio nhieu nguoi dan di rung van con nhin thay dau chan chua son lam.

Tu nhung truyen thuyet, giai thoai ve ho tren vung Bay Nui, chung toi tro lai Thien Cam son de tim hieu. Hien tren ngon nui nay co den gan 10 hang ho va theo nguoi dan, trong so do co noi van con ong “ba muoi” tru ngu.

Tran chien ly ky

Tuong truyen xua kia, cac vo si o miet That Son thuong dau ho, song  lao dao si cuoi cung tren dinh Thien Cam son - Ba Luoi bao do chi la loi don thoi. Boi theo ong, xua kia ho tren nui nhieu vo so ke nhung deu la ho tu khong lam hai ma con bao ve con nguoi. Trong do co hai con hac ho (ho den) va mot con bach ho - chua son lam tren nui Cam.

Rit dieu thuoc do lu, tu tu nha khoi, dao si gia 97 tuoi, ke: Hoi do ong len nui tu chua duoc bao lau, do khoang nam 1940 thi phai. O phia dong nam co ngon nui cao ten la nui Ba Doi Om (tren dinh nui co cuc da to nhu dau nguoi phu nu doi ca om). Hoi do, tren nui nay co rat nhieu ac thu. Nguoi dan quanh vung thuong bi chung pha phach, giet hai. Nhat la con ham tinh (giong nhu ho, nhung chuyen an thit nguoi, xac chet, thit thoi) duoc coi la chua te cua nui nay.

Mot ngay kia, ham tinh bang rung tim theo duong mon len nui Cam. Vua toi cua nui o vo Thien Tue da bi hai con ho den chan danh. Luc nay troi bong noi tran cuong phong, cac loai thu nho thi thao chay, chim troi bay tu tan. Biet co chuyen, nhung cu si tren nui luc bay gio treo len cac ngon cay cao xem thu. “Tinh co tao va moi nguoi chung kien tran ac chien dang dien ra tren vo da to ngay cua nui. Hai ho den xong vao nghenh chien, xung quanh ca tram ho van ngoi lang yen theo doi. Sau nhieu gio giao dau khong phan thang bai, bong tu xa co tieng gam ru vang vong ca nui rung. Hai ho den dat ra xa, bach ho bat ngo xuat hien, lao vao tan cong ham. Chua day nua hiep, chua son lam da moc hong, giet chet ham tinh va day xac xuong vuc sau ben vo Thien Tue. Nui Cam tro nen yen on tu khi do”, ong Ba Luoi ke.

Nghe mui “khet”, cho chay cong duoi

Ong Dinh Phi Van, nha o vo Mo Coi, nui Cam cho biet mai den nam 2004 rung nui Cam van con thay bong dang ho. “Thinh thoang di rung toi van bat gap dau chan cua “ong ba muoi” in ro tren nen dat cut trung. Rung trong khu vuc cua toi con rat hoang so nen co the con co cop. Cho xom toi thuong bo chay cong duoi khi ngui duoc mui “khet” dac trung cua may “ong” ”, ong Van qua quyet.

Tren nui Cam hien nay co den gan 10 hang duoc cho la hang ho truoc day. Hang ho cao nhat la tren dinh vo Bo Hong, nam ben vach nui cheo leo. Chung toi tim den hang ho nay nhung noi day da bi rao chan lai khong cho bat cu ai vao tham hiem. Truoc day do hieu ky nhieu nguoi da tim den mieng hang nhung vach da cheo leo khien co nguoi tu nan nen noi day da tro thanh khu vuc cam. Ong Dinh Thanh Tuoi, 78 tuoi, nha o dong Thuy Liem, nui Cam, cho biet truoc day hang dong nay do ong Muoi Thanh (Truong Minh Thanh, da mat), nguyen chu tri Phi Lai Co tu o xa Nui Voi, huyen Tinh Bien, den an tu. Sau khi ong Muoi Thanh bo hang dong thi cop den o. Tu do nguoi ta goi la hang ong ho hay dien ong ho den bay gio.

Song, hiem tro va ky bi nhat la hang ho o vo Da Dung. Nam ben vach da dung dung, chung toi het suc kho khan, vat va moi vao duoc trong hang. Hang da khong sau lam, chi do chung 7m, cac go thanh, mieng hang da bong loang va tron lui nhu co vat gi do co xat hang ngay. Ngay trong hang va quanh quan khu vuc hang nay chung toi ngui thay co cai mui “khen khet”. Quan sat xung quanh khong thay co ai dot la cay rung hay dong tan un nao chay do nhung mui khet van cu luan quan dau do. Nhieu nguoi bao o hang da dung nay “ong ba muoi” van con tru ngu nhung thuong lanh mat con nguoi vao ban ngay, chi dem tim ve ngu.

Theo nhieu nguoi cho biet, o vo Thien Tue con co den 3 hang ho, trong do mot hang nam duoi bo vuc sau la hang bach ho, mot hang o ngay nha lao dao si Ba Luoi va hang con lai o dien Bat Tien. Khu vuon phia sau nha lao dao si Ba Luoi con y ve nguyen so voi rat nhieu hang da trong vo cung ky bi. Chi cho chung toi cai hang ho ngay duoi goc mot cay co thu, ong Ba Luoi noi noi day xua kia co rat dong cop beo tu hop. Con hang ho o dien Bat Tien chi sau khoang 3m. Chung toi phai dua chan vao mieng hang roi tu tu tuot xuong. Song, ben trong bung hang rong den co 2m, cao vua van dau nguoi ngoi. Neu nhin tu ben trong hang ra ngoai, tran hang co doc nghieng giong nhu mot mai nha.

Phia dong bac vo Thien Tue co rat nhieu phien da dung cheo leo. Tu dinh vach da nay den trien doc noi co hang bach ho cao den hang chuc met. Vay ma, theo cac bac cao nien tren nui Cam noi rang noi do la dai ban doanh cua chua son lam ngay truoc. Moi cu nhay cua chua son lam da len den dinh doc da de dang. Ngay nay, do co nhieu khach hanh huong den tham quan, cung vieng hang bach ho nen da duoc xay dung cac bac thang dan tu dau doc cao xuong mieng hang. Chung toi chui vao tan hang sau tam toi trong cam giac lo so lan to mo. De kham pha ben trong, moi nguoi chung toi phai cam theo mot cay nen. Ngay truoc mieng hang co tuong cua bach ho be ve ngoi tran ai. Mieng hang nhan bong, vua van cho mot nguoi chui lot. Hang sau do hon 6m, hai ben thanh da cung nhan bong. Ben trong hang kha rong, cang vao sau cang lon ra va du toi om nhung khong ngot ngat. Cuoi day hang la mot “gian phong” rong co phien da dai. “Do la giuong ngu cua bach ho”, nguoi dan duong cho biet.

Thanh Quoc - Chi Nhan