Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://60s.com.vn/index/2430320/14112009.aspx

Mot xa hoi no le o the ky XX: Angka la gi?
Bia cuon sach "Tam giac Trung Quoc - Campuchia - Viet Nam".

LTS: Co the noi, Uyn Phret Bocset (Wilfred Burchett) la mot trong nhung nha bao quoc te noi tieng nhat, than thuoc nhat doi voi Viet Nam ke tu cuoc khang chien chong Phap den nay. Ong la nguoi Oxtraylia, goc Anh, sinh nam 1911, mat nam 1983. Suot nhieu thap ky, Bocset da bon ba khap A - Au, lan lon tu cuoc cach mang nay den cuoc chien tranh khac, dac biet gan bo voi chien truong Viet Nam va chien truong khu vuc Dong Nam A va Dong Duong.

Ke tu so bao nay, Chuyen de ANTG xin tran trong gioi thieu cung ban doc chuong "Mot xa hoi no le the ky XX" trich tu cuon sach "Tam giac Trung Quoc - Campuchia - Viet Nam" cua Uynphret Bocset, noi ong ve nen mot buc tranh sinh dong va khac hoa sau sac cuoc song cua nhan dan Campuchia trong cai lo sat sinh mang nhan hieu Pon Pot - Ieng Xary tu nam 1975 den 1979.

Sach do Nha xuat ban Thong tin ly luan phat hanh nam 1986. Dau de cac ky bao do Chuyen de ANTG dat.

Se chang bao gio hieu noi day du tam co cua nhung dieu khung khiep do Khome Do gay ra doi voi nhan dan Campuchia. Chang bao gio co the dem hay phan loai xue hang trieu bo xuong va dau lau vo danh duoi nhung ho chon nguoi va nhung nam mo tap the. Da co day du tu lieu de khang dinh rang,  ban lanh dao Khome Do da pham phai nhung toi ac gan nhu co mot khong hai trong lich su doi voi chinh nhan dan cua ho tu ngay 17/4/1975, khi cac luc luong Lon Non dau hang va ho len nam chinh quyen cho den ngay 7/1/1979, khi den luot ho bi danh do.

Hoi nhung nam 60 cua the ky truoc, toi da cung gia dinh song o Campuchia 4 nam. Vo toi day mon lich su nghe thuat tai Truong dai hoc My thuat Phnom Penh, 3 con toi hoc tai  truong trung hoc. Le di nhien, ban be cua chung toi la tri thuc, van si, nha bao, giao vien, giao su dai hoc, cac nha ngoai giao va ca nhung nhan vat co tam co ve chinh tri nua. Nhung nguoi nay nam trong so nhung muc tieu dau tien cua cac doi tra tan va hanh quyet.

Nan nhan dau tien la nhung ai da tung du hoc o nuoc ngoai hoac biet tieng nuoc ngoai, roi dan dan, tieu chuan bi giet mo rong ra, gom bat ky ai deo kinh hoac biet doc, biet viet. Tru dam ba nguoi buong minh theo bon cam dau Khome Do, con tat thay nhung nguoi ma toi biet trong suot mot phan tu the ky quan he thuong xuyen voi nuoc Campuchia deu da bi giet. Nhieu nguoi chet chi sau nhung tran tra tan da man.

Moi toi ac cua bon Quoc xa deu duoc Khome Do lap lai va lap lai "co sang tao", phat minh them nhieu cai moi. Hitle, Gorinh, Goben va nhung ten Quoc xa khac deu la nhung ten quy su, hien than cua nhung gi duoc coi la tot cung cua "cai ac" trong thoi dai chung ta. The nhung, toi ac cua chung van chua tham thap vao dau neu dem so voi nhung toi ac cua Khome Do do bon Pon Pot, Ieng Xary va Khieu Xamphon cam dau.

Hitle da co tieu diet nguoi Do Thai, nguoi Xlavo, nguoi Digan va nhung nguoi "khong thuoc giong Ariang" khac. Con Pon Pot thi quyet tam tieu diet khong chi nguoi Viet, nguoi Hoa, nguoi Cham theo dao Hoi va cac nhom nguoi thieu so khac ma ca nhung nguoi thuoc giong Khome cua chinh ban than han nua. Hitle bat nguoi tu Phap, Ba Lan va cac nuoc khac ve lam no le va buoc ho lam viec den chet trong cac trai lao dong. Con ban lanh dao Khome Do thi lai bien ca dat nuoc cua ho thanh mot trai tap trung khong lo.

Hitle dot chay va lam o ue cac giao duong Do Thai, nguoc dai cac nhom ton giao. Con Khome do thi lai dan ap moi hinh thuc le bai ton giao. Ho bien nha chua dao Phat, nha tho dao Hoi va nha tho dao Thien chua thanh cac trung tam tra tan, thanh chuong lon, thanh kho chua, hoac don gian hon, pha tan tanh, bien chung thanh mot dong gach nat. Hitle dot sach cua cac nha van chong phat xit. Con Pon Pot va be lu thi dot tat ca sach vo va thu vien, cha dap len moi di tich cua truyen thong va nen van hoa Campuchia. Hitle tim cach don phu nu Duc tro lai vai tro cua "bep nuc, nha tho va con cai". Con Khome Do thi tach vo khoi chong, cha me khoi con cai, va thu tieu hoan toan cuoc song gia dinh.

Linh Khome Do.

Co mot so nha tri thuc canh ta, quen ngoi ghe banh o phuong Tay khong muon tin vao tat thay nhung chuyen da xay ra nay. Ho benh vuc chinh quyen Khome Do, coi do la mot "Cuoc thi nghiem xa hoi" co the bien minh duoc. Viec ho choi tu thuc te khong the dung vung noi truoc loi minh chung ap dao cua nhung ai da thuc su toi Campuchia, ke ca nhung dai dien cua cac co quan cuu tro quoc te - nhung nguoi phai dung cham voi phan con sot lai ay cua xa hoi Campuchia.

Cang ngay nguoi ta cang biet ro hon ve nhung noi khung khiep da dien ra o Campuchia. Nhung thuc te sang ro da duoc lam noi bat han len nho chinh tam co cua nhung no luc quoc te nham han gan nhung vet tan pha tren moi mat cua xa hoi Campuchia. Moi cong dan Khome that su vua la nan nhan, vua la nhan chung.

Khong co nguoi nao da tien hanh cong tac dieu tra tai cho lai co the hoai nghi ve nhung gi da xay ra. Nhung dieu con chua sang to la nhung thuc te ay da xay ra nhu the nao va vi sao lai the. Hien nhien, la viec tim ra cau tra loi co tam quan trong then chot. Cac hoc gia, van si, nha bao va nhung nguoi lam phim hien dang lam viec. Con giua chung ta voi nhau, chung ta co the roi mot luong anh sang nao do de xem xet mot trong nhung su kien den toi nhat trong thoi dai chung ta da xay ra nhu the nao, va vi sao nhu vay. Nhung chuong tiep theo trong cuon sach nay chinh la su dong gop cua toi vao qua trinh soi roi luong anh sang do.

O nuoc Campuchia cua Khome Do moi thu deu duoc thuc hien nhan danh Angka. "Angka can den dong chi", ten doi truong doi hanh quyet se noi vay khi han den vao luc nua dem de loi nan nhan di giet". Angka de nghi dong chi cho muon chiec dong ho", "Angka se cap cho" "Angka muon lam cho cac dong chi tro thanh nhung nguoi cach mang thuc su". Duoi cai vo boc cua nhung loi le co ve cach mang, be lu Pon Pot - Ieng Xary da ap dat len nhan dan Campuchia mot he thong bien ho thanh no le va thi hanh quyen luc cua chung doi voi ho tren co so cua su khung bo, su tan bao va su diet chung.--PageBreak--

Mac du nguoi ta chua nhat tri duoc voi nhau ve cai nhan hieu the hien he tu tuong cho cai xa hoi nay, nhung ro rang la, nhung dinh nghia kinh dien trong cac tu dien ve khai niem no le da mo ta mot cach hoan hao than phan nhung cong dan Campuchia binh thuong duoi ach Khome Do. Du rang qua la ho khong bi mua di ban lai, vi chang co tien te cung khong co he thong gia tri trao doi - thi duoi thoi Khome Do, nguoi dan Campuchia cung khong duoc lua chon cong an viec lam, khong the thay doi noi lam viec, khong co quyen tu do di lai bat ky dau. Cuoc song cua ho khong co gi khac ngoai viec phai lao dong tu 12 den 14 gio mot ngay, 7 ngay mot tuan, khong duoc tra luong, chi duoc 1 suat an chet doi ma ho khong the tuy y su dung.

Bat ky cong dan nao cung co the bi bat di va bi nen vao dau cho den chet, ma chang duoc biet la da pham toi gi hoac chang duoc ai bao chua. Ho hang gia dinh khong  duoc phan doi hoac doi boi thuong gi ca, vi nhung chuyen do se dan den cai chet chac chan cho bat ky ai dam phan doi, hoac tham chi phe phan chinh quyen bang viec khoc thuong vo, chong hoac con cai bi giet.

Neu nhu truoc kia, chi nhung tu binh nguoi nuoc ngoai  - nguoi Thai, nguoi Lao, nguoi Cham va cac dan toc khac - bi day vao canh no le tren dat nuoc Campuchia, thi mot trong nhung net doc dao cua xa hoi Khome Do la Pon Pot da no dich chinh dan toc cua han. Luc dau than phan no le duoc quy cho  nhung ai khong co mat trong  nhung vung Khome Do kiem soat vao thoi diem "giai phong" ngay 17/4/1975. Nhung chang bao lau sau,  than phan nay duoc quy cho toan the dan toc, tru gioi lanh dao co dac quyen.

Danh chinh ngon thuan ma noi, do la mot cuoc dau tranh song chet giua dan nong thon va dan thanh thi, dien ra trong khi vu khi tran ap nam gon trong tay dan nong thon va nhung ten Khome Do  "bao ho" cua ho. Gioi lanh dao Khome Do hoan toan xuat than tu giai cap tieu tu san va tu san co so huu tai san, va mot so truong hop co lien quan voi giai cap phong kien. Dai da so nhung nguoi bi giet hoac bi co tinh bo cho chet vi bi doi khat va benh tat von la nhung tieu nong, ngu dan, cong nhan va nhung nguoi co hoc thuoc nhung thanh phan xuat than khac nhau, nhung hau het la xuat than trong tang lop ngheo kho. Lam sao co the noi khac duoc khi ma so nguoi chet trong chua day 4 nam troi la tu 2 den 3 trieu?

Sau "giai phong", Angka Lo cho truyen dat xuong mot chi thi chinh thuc huong dan bon thua hanh o cac dia phuong ve chinh sach doi voi nhung nguoi bi luu day - so nguoi nay chiem toi 2/3 dan so - dien dat duoi hinh thuc mot khau hieu: "Giu chung - khong lai gi! Giet chung - khong lo gi". Giao su Keng Vanxac, cuu chu nhiem khoa Van chuong, Truong dai hoc Phnom Penh, mot trong nhung nha  macxit xuat sac cua Campuchia va  la nguoi da diu dat o Pari mot so lanh tu tuong lai cua Khome Do, da giai thich cho toi rang,  nhung tu Khome CAMNENH (nghia la LAI) va KHAT (nghia la LO) viet trong cai chi thi - khau hieu o tren khong phai la  nhung thuat ngu truu tuong hay triet hoc gi, chung the hien nhung gia tri vat chat va thuong mai nhu van duoc su dung trong cong tac ke toan thong thuong.

"Con nguoi bi ha xuong thanh doi tuong cua lai va lo. Nhung nguoi nao co kha nang thoat khoi ban tay cua cac don vi hanh quyet, thoat khoi lao dong cuong buc, canh thieu thon thuoc men, thoat khoi benh tat, doi khat se tro thanh nhung vat co lai. Neu khong, ho se bi giet chet - va cai chet cua ho cung chang gay ra chut lo nao".

Keng Vanxac cung chi ra rang, trong thuc te, Angka la "mot bo may dan ap va khung bo khong lo nhu mot thu hon chat gom Dang, Chinh phu va Nha nuoc, khong phai hieu theo nghia thong thuong cua nhung tu nay, ma dac biet nhan manh vao dac tinh than bi, khung khiep va tan nhan cua no. Theo mot cach hieu nao do, no la mot quyen luc chinh tri, sieu hinh, vo danh, co mat o khap moi noi, la thuong de huyen bi, gieo rac cai chet va su khung bo nhan danh chinh no". Vi moi can bo Khome Do deu co the duong nhien hanh dong nhan danh Angka, nen ga ta (hoac mu ta) duoc mien giai bat ky y thuc trach nhiem ca nhan nao khi pham toi giet choc hoac tra tan nhan danh Angka.

Tai phien toa xet xu toi diet chung to chuc o Phnom Penh thang 8/1979, Dit Munty, mot giao vien trung hoc da thoat chet nho thanh cong trong viec khong de lo ra viec minh la mot "tri thuc" da dua mot trong nhung ban mo ta ly thu va thau triet nhat ve viec Angka da no dich nhan dan Campuchia nhu the nao.

"Angka la hien than cua mot quyen luc quan phiet va chuyen che tuyet doi nam trong tay Khome Do. No co quyen sinh, quyen sat doi voi moi nguoi. De gieo rac su bat dong giua nguoi thanh thi va nguoi nong thon, Angka chia moi nguoi thanh 3 loai: dan cu, dan moi va ke thu. Loai thu nhat bao gom nhung nguoi song trong vung giai phong hoac trong nhung khu vuc da di theo Khome Do truoc khi chinh quyen Lon Non sup do.

Loai thu hai bao gom nhung nguoi bi luu day khoi Phnom Penh va cac noi khac. Nhung nguoi nay bi coi nhu no le. Ho phai chiu moi thu nhuc hinh cua dan "cu". Dan "cu" co nhieu quyen hanh va an hue hon dan "moi". Chinh dan "moi" la nguoi phai lam tat thay nhung cong viec nang nhoc.

Suot 6 thang trong mot nam, Angka bat ho phai dap de, dao muong mang. Moi ngay ho phai lam viec 13 tieng, tu 3h sang den 10h30';  tu 13h30' den 17h30' va tu 19h den 21h de doi lay 150 gam gao moi nguoi; va ngay nao cung vay. Doi voi ho, khong he co ngay nghi, ngay ca khi om, ho cung khong co quyen nghi ngoi. Bi cai chet de doa, ho phai lien tuc lam viec ca ngay lan dem, duoi ca mua lan nang. Loai thu ba, bao gom nhung  nhan vien quan su va dan su cua chinh quyen cu, toan bo tri thuc, hoc sinh va sinh vien tu lop 7 tro len. Tat ca nhung nguoi nay deu phai bi giet boi le ho la ke thu.

(Con nua)

Luoc trich "Tam giac Trung Quoc - Campuchia - Viet Nam"