Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/2082706/25042009.aspx

On tap mon ngu van: Hon Truong Ba, da hang thit

Chuyen de nay nham giup cac em cung co nhung van de co ban ve tac pham “Hon Truong Ba, da hang thit” cua nha viet kich Luu Quang Vu.

+ Hinh tuong Hon Truong Ba mang bi kich dau don.

+ Y vi triet hoc nhan sinh sau sac.

+ Nghe thuat viet kich: xay dung hanh dong va ngon ngu nhan vat.

KIEN THUC CO BAN

1. Vai net ve tac gia, tac pham

a. Tac gia:

+ Vi tri van hoc su:

- “Hien tuong” dac biet cua san khau kich truong nhung nam 80 cua the ki XX.

- Mot trong nhung nha soan kich tai nang cua nen van hoc nghe thuat Viet Nam hien dai.

+ Nhan to tao nen thanh cong:

- Nhan to chu quan: Cam hung va tai nang nghe si.

• Nguon cam hung: dong luc thoi thuc viet kich cung la dong luc khien tac gia viet tho => khat vong duoc bay to tam hon minh va the gioi, muon tham du vao dong chay cuon xiet cua doi song, duoc trao gui va dang hien => san bau cam hung rao ruc, tran tro, khat khao.

• Tai hoa nhieu mat: sang tac tho, ve tranh, viet truyen ngan.

- Nhan to khach quan: khong khi doi moi, tinh than dan chu trong doi song van hoa chinh tri nhung nam 80 => con nguoi ca nhan voi nhung moi quan he be bon thuong ngay cung van hoc tham gia cuoc doi thoai voi cong chung ve nhung van de nong bong cua xa hoi => tac dong tich cuc den tam the sang tao cua van nghe si:

=> Lua chon kich noi la mot cach “xung tran” truc tiep, co the tac dong vao xa hoi nhanh nhay, hieu qua, the hien tron ven nhiet hung Luu Quang Vu.

b. Vo kich Hon Truong Ba da hang thit:

+ Nhan de: ngam chua dung mot nghich canh tro treu, mot nghich li mang y vi nhan sinh sau sac.

+ Khai thac cot truyen dan gian:

- Ong Truong Ba cao co, mot hom dot ngot chet.

- De Thich tiec tai danh co cua nguoi nong dan ay ma lam phep cho hon Truong Ba nhap vao xac anh hang thit (moi chet gan do) de tiep tuc song

- Tranh chap chong giua hai nguoi vo, dua len quan xet xu => thu bang cach ra lenh cho duong su lam lan luot 2 viec: mo lon va danh co.

- Duong su khong biet cam dao mo lon nhung thanh cong trong viec danh  co => quyet dinh cho vo Truong Ba mang chong ve.

+ Tom tat vo kich:

- Truong Ba gioi danh co bi Nam Tao bat chet nham.

- Vi muon sua sai, Nam Tao va De Thich cho hon Truong Ba song lai, nhap vao xac anh hang thit vua moi chet.

- Tru nho linh hon vao the xac anh hang thit, Truong Ba gap rat nhieu phien toai: li truong sach nhieu, chi hang thit doi chong, nguoi than cam thay xa la, ban than song trong dau kho, dan tro vi phai song trai tu nhien va gia tao. Than xac hang thit lam Truong Ba nhiem mot so thoi xau va nhung nhu cau khong phai cua chinh ban than ong.

- Truoc su phien toai va nguy co bi tha hoa, Truong Ba quyet dinh tra lai xac cho anh hang thit va chap nhan cai chet.

=> Tinh huong kich: bat dau tu cho ket thuc cua truyen dan gian.

+ De tai, chu de:

- Suy nghiem ve nhan sinh, hanh phuc: Gia tri cua cuoc song chi duoc xac lap khi duoc song la minh, trong mot the thong nhat giua linh hon va the xac.

- Phe phan mot so thoi xau trong xa hoi duong thoi: su sach nhieu, thoi lam an vo trach nhiem cua gioi cam quyen, cach song gia doi, khong dam la minh; su tha hoa vi duc vong tam thuong…

- Thap thoang van de triet hoc sau sac: moi quan he giua vat chat va y thuc, trong do tac gia nhan thay tinh chat bien chung cua no song dac biet nhan manh, ngoi ca mat tinh than cao khiet, thanh sach cua con nguoi.

+ Vi tri van hoc su:

Mot trong nhung vo kich xuat sac nhat cua Luu Quang Vu.

c. Doan trich:

+ Vi tri doan trich

- Canh VII va doan ket cua doan ket cua vo kich.

+ Tom tat dien bien tinh huong kich:

Xung dot trung tam cua vo kich (hon Truong Ba va xac hang thit) len den dinh diem. Sau may thang tru ngu trong the xac anh hang thit, Truong Ba ngay cang tro nen xa la voi ban be, nguoi than va ong cung chan ghet chinh minh.

Tu do dan den cuoc doi thoai mang tam trang dan tro cua nhan vat: doi thoai voi chinh minh (doc thoai) dan xen voi cac cuoc doi thoai khac (doi thoai giua hon Truong Ba voi xac hang thit, voi nguoi vo hien, voi De Thich).

- Doc thoai: the hien su “chan cai cho o khong phai cua toi”, muon thoat ra khoi the xac kenh cang.

- Cuoc doi thoai giua Hon va Xac voi su ha he cham chich cua Xac va su kho dau be tac cua Hon.

- Cuoc doi thoai voi nhung nguoi than (vo, chau gai, con dau) => cang dau kho, tuyet vong va di den quyet dinh giai thoat.

- Doi thoai voi De Thich va kien quyet giai thoat.

2. Phan tich

a. Doc thoai Hon Truong Ba.

+ Hanh dong: ngoi om dau mot hoi lau roi vut dung day => bieu hien:

- Con nguoi dang o trang thai u uat, be tac, khong loi thoat (om dau).

- Dau kho, dan vat, quan bach den cung cuc, khong the chiu dung day vo hon duoc nua (vut dung day) => trao ra thanh nhung dong doc thoai day nuoc mat.

+ Loi noi: 

- Phu dinh: khong, khong muon song.

- Tam trang:

• Chan cai cho o khong phai cua toi lam roi.

• So, muon roi xa cai than the kenh cang tho lo “tuc khac”.

• Khao khat “tach ra cai xac nay, du chi mot lat”.

=> Nhan xet: cac cau cam than, ngan => loi van don dap, hoi thuc => trang thai cang thang, buc bach.

b. Doi thoai  Hon - Xac

+ Mo ta:

- Xac: xoay vao hien thuc bi kich cua Hon: “linh hon mo nhat”, “khong tach ra khoi toi duoc dau”

Hon: ngac nhien vi the xac cung co tieng noi “may khong co tieng noi, ma chi la xac thit am u dui mu”.

- Xac: “ong da biet tieng noi cua toi roi, da luon luon bi tieng noi ay sai khien”, “suc manh ghe gom, lan at ca linh hon cao khiet”.

Hon: bat luc, phu dinh tieng noi cua Xac: “chi la vo be ngoai, khong co y nghia gi het, khong co tu tuong, khong co cam xuc”.

- Xac: hoi lai day thach thuc: “Co that the khong?”.

Hon: chun va duoi li, buoc phai dan dong tinh, xac nhan su anh huong cua Xac “neu co, thi chi la nhung thu thap kem, ma bat cu con thu nao cung co duoc”.

- Xac: nhan thuc su loi li cua minh, tiep tuc cham choc: “Khi ong o ben nha toi… Khi ong dung ben canh vo toi, tay chan run ray, hoi tho nong ruc, co nghen lai… Dem hom do, suyt nua thi…” => nhac lai sinh dong, tuong tan duc vong vat chat => boi them noi dan vat vi su that nhon tien, phu phang - Hon dang xuoi theo Xac, bi Xac sai khien.

Hon: kien quyet phu dinh: “la may chu, chan tay may, hoi tho may”.

- Xac: dong tinh nhung cung dong thoi hoi xoay lai: “Chang le ong khong xao xuyen”, “De thoa man toi, chang nhe ong khong tham du chut dinh gi?” => Xac dan dat Hon vao su that khong the phu nhan – Hon it nhieu da bi vay ban, tha hoa boi duc vong cua than xac => li le cua Xac khoi trung diem den ma lau nay vi tru ngu trong Xac hang thit, Hon Truong Ba trong khiet da hoa mau.

Hon: bat luc: “Ta… ta da bao may im di”  => loi van ngap ngung nhu li le bi hut hoi => Hon bi don vao chan tuong de buoc phai cong nhan su che ngu cua the xac.

- Xac: xac nhan lai thai do cua Hon “khong dam tra loi”, khang dinh mot lan nua “Hai ta da hoa lam mot roi” => nhan vao su that dau don ma Hon dang muon tron chay, muon phu nhan, day tinh huong kich len cao trao.

Hon: Co gang cuu van: “Ta van co mot doi song rieng: nguyen ven, trong sach, thang than…”

- Xac: mia mai “Khi ong phai ton tai nho toi, chieu theo nhung doi hoi cua toi, ma con nhan la nguyen ven, trong sach, thang than!”.

Hon: “bit tai lai” => no luc choi bo tuyet vong.

- Xac: tiep tuc dung loi le hiem hoc sac lem nhu dao mo, phanh tran noi dau dang tay mu trong Hon: suc manh cua Xac da giup Hon them de lam viec vu phu “tat thang con ong toe mau mom mau mui”.

Hon: choi bo “suc manh lam ta tro thanh tan bao”.

- Xac: bien minh cho minh bang nhung li le: “la hoan canh” buoc Hon phai qui phuc, “cung dang duoc qui trong”, khong co toi.

Hon: phan ung yeu ot: “Nhung...Nhung”

- Xac: “toi rat biet cach chieu chuong linh hon”.

Hon hoi: “Chieu chuong”?

- Xac: dua ra giao keo thoa hiep de chung song: Xac se “ve vuot” Hon bang cach thong cam voi “nhung tro choi tam hon”, nhan het moi dieu xau mien la Hon van “lam du moi viec de thoa man them khat” cua Xac.

Hon: nhan thuc “li le ti tien” cua Xac.

- Xac: khang dinh su thang the cua minh.

Hon than bat luc.

- Xac: an ui, ket thuc cuoc doi thoai.

+ Phan tich:

- Tuong quan luot loi: Xac: dai, day dac, Hon: ngan, thua thot => su lan at, thang the cua Xac - su duoi li, bat luc cua Hon => Hon bi day vao duong cung, buoc phai xuoi theo nhung su that va li le hien nhien ma Xac chi ra.

- Xung dot ngay cang day len cao trao, Xac tung ra nhung li le sac ben nhu dao mo, khoet sau vao noi dau bi tha hoa cua Hon.

c. Doi thoai Hon Truong Ba - nhung nguoi than.

+ Voi vo:

- Vo:

• Co y dinh di biet de Truong Ba duoc thanh thoi, “Con hon la the nay”.

• Chi ra: “ong dau con la ong, dau con la Truong Ba lam vuon ngay xua”.

=> Nhan xet:

• Nguoi vo vi tha, nhan nhin, het muc yeu thuong chong.

• Mang tam trang dau kho tot cung vi chung kien su doi thay cua chong. Noi dau hien tai con kinh khung hon giay phut ba tien than xac chong khoi the gian.

- Hon Truong Ba:

• Loi thoai ngan, toan cau hoi => bieu hien: su ngo ngac, thang thot va trang thai than tho, te xot.

• Hanh dong: ngoi xuong, tay om dau => dau kho, dan vat, tuyet vong.

+ Voi Cai Gai:

- Cai Gai:

• Yeu thuong gan bo voi ong het muc: dem nao cung khoc, nang niu tung chut ki niem cua ong => dan toi phan ung du doi:

• Loi le tan nhan, phu phang.

• Choi bo, xua duoi Hon Truong Ba.

 Phan ung quyet liet cua mot dua tre. Tam hon tre tho von trong treo, chi co hai mau sang toi, kien quyet khong chap nhan cai xau, cai ac.

- Truong Ba: run ray => nhung loi noi cua chau nho them mot lan nua xoay khoet vao noi dau tham tham cua ong, de ong cam nhan tham thia bi kich bi chinh nhung nguoi than yeu choi bo.

+ Voi con dau:

- Con dau:

• Thau hieu va cam thong: “thay kho hon xua nhieu lam”, “thuong hon”.

• Nhan thuc mot su that dau don: “lam sao de giu thay o lai, hien hau, vui ve, tot lanh nhu thay cua chung con xua kia”.

- Truong Ba:

Truoc nhung loi le chan thuc cua con dau => “lanh ngat nhu tang da” => hoan toan tuyet vong.

=> 3 luot doi thoai di qua day bi kich cua Hon Truong Ba len toi chot dinh. Nhung nguoi than thiet nhat cung khong chap nhan noi tinh trang hon xac bat nhat cua chong, cha, ong minh.

Con nguoi Phuong Dong von coi mai nha va quan he ruot thit la nen tang tinh than. Mat no, con nguoi gan nhu mat tat ca, roi vao trang thai don doc, chong chenh.

Doi thoai voi nhung nguoi than moi cho nhan vat nhan cam tham thia tinh trang cua ban than, de di den hanh dong giai thoat quyet liet. Nha van khong dua doi thoai voi nguoi con trai (luc nay da bi dong tien cam do, sinh ra thoi con buon vu loi) vao ma de Hon doi thoai voi vo, chau gai, con dau – nhung nguoi yeu thuong, gan bo voi Truong Ba nhat de dan dat Truong Ba den nhan thuc sau sac ve tinh trang tuyet vong khong loi thoat cua ban than minh.

+ Doc thoai:

- Y thuc, cong nhan su thang the cua Xac.

- Tu van: “Le nao ta lai chiu thua may, khuat phuc may va tu danh mat minh?”

- Phan lai li luan cua Xac: “Co that khong con cach nao khac? Khong can den cai doi song do may mang lai! Khong can” => Thai do kien quyet, dung cam.

=> Neu doc thoai o man dau tien, Truong Ba hien len trong trang thai dan vat dau kho thi o man doc thoai nay, noi dau cang xa xot nhung nhan vat khong con tran tro ve tinh trang Hon – Xac bat nhat ma da co mot thai do chu dong dut khoat.

d. Doi thoai Hon Truong Ba – De Thich.

+ Gui gam nhung quan niem cua tac gia ve hanh phuc, su song, cai chet.

+ De Thich:

- Dua ra de xuat de Truong Ba duoc song: nhap xac Cu Ti => mot cach ton tai “de tho” hon, “de chiu” hon.

- Khang dinh mot hien thuc khong phan biet tran gian hay thuong gioi: khong ai duoc toan ven ca.

- Khong hieu duoc nhung suy nghi cua Truong Ba “con nguoi tran gioi cac ong that ki la”.

=> Vi than tien quyen phep bien hoa, yeu men Truong Ba nhung rot cuoc van mang tam nhin, diem nhin xa la, khong the thau hieu nhung suy nghi tran the.

+ Hon Truong Ba:

- “Khong the ben trong mot dang, ben ngoai mot neo duoc. Toi muon duoc la toi toan ven” => quan niem:

• Hon va Xac luon thong nhat hai hoa trong mot con nguoi. Khong the co linh hon thanh khiet trong mot the xac dung tuc, toi loi.

• Khi con nguoi bi vay ban boi nhung duc vong ban nang thi dung chi do loi cho xac than, tu vo ve, nguy bien bang linh hon cao khiet sieu hinh.

• Thai do song can co cua con nguoi: dung cam, dam doi mat, thua nhan nhung sai lam cua ban than, de khong bao gio tron chay.

- “Song nho vao do dac, cua cai nguoi khac, da la chuyen khong nen, dang nay den cai than toi cung phai song nho anh hang thit. Ong chi nghi don gian la cho toi song, nhung song nhu the nao thi ong chang can biet!”.

=>Quan niem: Cuoc song that dang qui nhung song nho, song gui, song chap va, khong duoc la minh thi that vo nghia. “Song” don thuan chi la doi song thuc vat, “song nhu the nao” – song “toan ven” moi la doi song cua mot con nguoi. De co duoc y nghia chan chinh do qua khong de dang.

- Khi De Thich so sanh: khong the doi tam hon cao qui cua bac lay cho cho cai phan hon tam thuong cua anh hang thit => Phan ung:

• Thau hieu: tam thuong nhung chung se song hoa thuan voi nhau.

• Thuong nguoi vo anh hang thit.

- Chi tiet: Cu Ti chet => day bi kich den cho “mo nut”.

- Truong Ba tuong tuong ra gia canh khi nhap xac dua be => bao nhieu phien toai khac do su venh lech hon xac se xay ra , noi dau cua nguoi than cu Ti => nhan thuc tinh tao => quyet dinh sang suot: xin cho cu Ti song lai, de minh chet han.

Nhan xet

- Loi cua Truong Ba day dac => khong con cai ngap ngung, yeu the nhu trong doi thoai voi Xac, ma tu tin, chu dong bay to.

- Qua trinh dua ra quyet dinh dut khoat “chet han”, Truong Ba da thuc hien cuoc phuc sinh tam hon minh. Nguoi ta lai thay mot Truong Ba nhan hau, vi tha, giau tinh thuong.

- Nhan thuc duoc y nghia dich thuc cua cuoc song: Cuoc song dang qui biet bao (Ong tuong toi khong ham song hay sao?), nhung song ma khong duoc la minh (song gia tao) thi chang co loi cho ai ngoai “bon khon kiep” duc nuoc beo co.

e. Doan ket

+ Khung canh:

- Vuon cay: rung rinh anh sang. => Khong gian quen thuoc gan voi con nguoi Truong Ba, tinh than Truong Ba => noi luu dau nhung hoi uc tuoi dep ve Truong Ba trong long nguoi than van duoc vun xoi, de lai chan hoa, am ap.

- Cu Ti hoi sinh va me con doan tu => hanh phuc trong treo, cam dong.

+ Su xuat hien cua Truong Ba:

- Qua loi van: chap chon xuat hien => chi la cai bong.

- Qua loi Truong Ba: “Toi van o lien ngay ben ba day, ngay tren bac cua nha ta, trong anh lua ba nau com, cau ao ba vo gao, trong cai coi ba dung trau, con dao ba giay co… Khong phai muon than ai ca, toi van o day, trong vuon cay nha ta, trong nhung dieu tot lanh cua cuoc doi, trong moi trai cay cai Gai nang niu” => loi van tham dam cam xuc, giau chat tho => chat tru tinh trong kich Luu Quang Vu.

- Qua doi thoai cua cai Gai va cu Ti: cay na nay ong noi to trong day; qua  hanh dong vui hat na xuong dat: “Cho no moc thanh nhung cay moi. Ong noi to bao vay. Nhung cay se noi nhau ma lon khon. Mai mai” => hinh anh bieu tuong: dua tre ngay tho, trong trang gieo trong hat giong moi bieu trung cho su noi tiep, sinh soi bat tu cua Hon Truong Ba, ve dep Truong Ba – thanh khiet, ven nguyen.=> cai chet han ve the xac la su hoan nguyen ki dieu cho tam hon. Truong Ba dang song mot cuoc song khac: su song bat diet trong trai tim nhung nguoi than.

 Nghich li logic: Mac du gio day Hon Truong Ba khong co than xac tru ngu, chi la bong chap chon mo ao, vo hinh lai la luc su hien dien cua Truong Ba nhieu nhat, thuong truc nhat.

 Tiep tuc khai quat triet li nhan sinh:

- Y nghia su song nhieu khi khong phai o su ton tai sinh hoc ma o chinh su hien dien cua ta trong suy nghi, noi nho cua nhung nguoi thuong yeu.

- Ve dep tam hon co doi song dai lau va bat tu so voi the xac. Tam hon cao khiet cua Truong Ba van con co mat trong moi hoai niem, moi cuoc doi dang song.

f. Vai net ve nghe thuat viet kich

Cach dien ta hanh dong, ngon tu nhan vat - yeu to trong yeu de phat trien xung dot, xay dung tinh huong, the hien tinh cach trong nghe thuat viet kich.

+ Hanh dong kich:

Phu hop voi hoan canh, theo dung logic phat trien cua tinh huong kich.

Su ket hop nhuan nhuyen giua hanh dong ben ngoai va hanh dong ben trong (nhung doc thoai noi tam the hien trang thai tinh than cang thang, day day dut)

+ Ngon ngu:

- Sinh dong, gan voi trang huong cu the (Su khac biet cua ngon ngu Truong Ba trong doi thoai voi Xac, vo, cai Gai, De Thich…)

- Giong dieu nhan vat bien hoa da dang, co su ket hop giua giong huong ngoai va huong noi - doc thoai noi tam (doan doi thoai Hon Truong Ba – De Thich).

CUNG CO KIEN THUC

De 1: Phan tich nhan vat Hon Truong Ba.

De 2: Phan tich doi thoai Hon – Xac trong Hon Truong Ba da hang thit.

De 3: Phan tich y vi triet li nhan sinh trong Hon Truong Ba da hang thit.

De 4: Gia dinh De Thich cho Truong Ba duoc song trong xac cu Ti va Truong Ba dong y thi cuoc song cua Truong Ba sau do se nhu the nao? Trinh bay y tuong xay dung lop kich ngan cua anh (chi) ve dieu do.

De 5: Suy nghi cua anh chi ve nhung van de nhan sinh ma Luu Quang Vu dat ra trong tac pham “Hon Truong Ba da hang thit”.

Goi y giai de:

De 1: Nhan vat Hon Truong Ba.

+ Tinh huong nhan vat xuat hien

=> Nhan xet khai quat: Nhan vat mang bi kich.

+ Phan tich cac cuoc doi thoai de lam ro bi kich cua Hon Truong Ba: cang thang, kich tinh, cao trao, giai thoat.

+ Nhan vat the hien quan niem va thai cua nha van ve cac van de nhan sinh.

- Moi quan he giua the xac va linh hon, giua vat chat va y thuc => khai quat triet hoc duoc bieu hien bang hinh tuong nghe thuat sinh dong (trong cuoc doi thoai Hon – Xac.

- Y nghia dich thuc cua su song la gi?

- Phe phan mot so thoi xau cua con nguoi noi chung va cua con nguoi trong xa hoi duong thoi noi rieng:

• Thoi nguy bien do loi cho the xac.

• Thoi song gia tao, chay theo duc vong tam thuong.

• Su xach nhieu, co hoi, duc nuoc beo co (lao li truong, dam truong tuan) hay su khong thau hieu cua nguoi cam quyen (De Thich).

De 2: Doi thoai Hon – Xac.

+ Tinh huong dan den doi thoai Hon – Xac.

+ Phan tich doi thoai Hon – Xac.

+ Nhan xet:

- Van de nhan sinh:

• Moi quan he the xac va linh hon.

• Y nghia cuoc song.

- Nghe thuat viet kich: xay dung hanh dong kich, ngon ngu doi thoai va doc thoai.

De 3: Gia dinh De Thich cho Truong Ba duoc song trong xac cu Ti va Truong Ba dong y thi cuoc song cua Truong Ba sau do se nhu the nao? Trinh bay y tuong xay dung lop kich ngan cua anh (chi) ve dieu do.

Hoc sinh co the phat huy tri tuong tuong  cua minh. Tuy nhien cac em can luu y:

+ Co the dua vao gia tuong cua Truong Ba trong vo kich neu nhap xac cu Ti de xay dung he thong cac chi tiet.

+ Lam ro dien bien tam li dan den hanh dong mot cach logic: nhung phien toai nhan vat gap phai trong hinh xac cu Ti qua cac moi quan he: me - chi Lua, ban choi – cai Gai, nguoi gia – vo Truong Ba…=> quyet dinh nhap xac cu Ti la hanh dong ich ki, khien cho con nguoi khong con la minh, song trai voi tu nhien => con nguoi lai roi vao bi kich khac.

+ Ket luan: ket thuc Luu Quang Vu lua chon la ket thuc hop li, dung voi su phat trien cua xung dot kich, logic noi tai cua nhan vat.

De 5: Suy nghi ve nhung van de nhan sinh ma Luu Quang Vu dat ra trong tac pham “Hon Truong Ba da hang thit”.

+ Hoc sinh dua tren cac van de nhan sinh ma tac gia dat ra, bay to su dong tinh hay bo xung:

- Quan he the xac – linh hon.

- Y nghia dich thuc cua cuoc song.

- Thoi xau trong xa hoi.

+ Chu y boi canh viet tac pham => tac gia dua ra nhung van de vua nong bong vua co gia tri pho quat. Hoc sinh trinh bay quan diem qua cac dan chung cu the gan voi hoan canh song cua ban than, cua thoi dai minh.

Do Thi Thuy Duong
Giao vien Hocmai.vn