Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://60s.com.vn/index/2037180/31032009.aspx

Ngam tho cung lam chuyen... ky
Tiet muc ngam bai tho "Nguyen tieu" trong Ngay Tho Viet Nam lan thu VII.

O nuoc nao cung co chuyen doc tho bieu dien truoc cong chung, nhung ngam tho nhu o Viet Nam thi it thay, boi the, o cac nuoc khac, khong co dong tu ngam, nen ngam tho duoc dich la hat (ke) tho (chant of recite a poem).

Ngam tho that hieu qua khi the hien cac the tho truyen thong, nhu tho tu tuyet, tho that ngon… va dac biet la the tho luc bat. Chi rieng the tho luc bat, o nuoc ta da co nhieu cach ngam khac nhau, "Truyen Kieu" cua cu Nguyen Du co mot kieu ngam rieng, dieu ay chung to ngam tho o nuoc ta phong phu den chung nao! Ngam tho la mot cach hat tho, nhung no khac hat cac ca khuc o cho nguoi ngam tu tao lay nhac dieu va tiet tau.

Mat khac, khong co mot truong lop chinh quy nao day cach ngam tho nhu cac truong thanh nhac. Ban than nguoi nghe si phai tu may mo tim hieu va hoc hoi kinh nghiem cua nhung nguoi di truoc thong qua truyen khau.

Co the noi rang, nghe thuat ngam tho o nuoc ta duoc phat trien co phan dong gop to lon cua Dai Tieng noi Viet Nam trong tiet muc Tieng tho, qua giong ngam cua cac nghe si Chau Loan, Tran Thi Tuyet, Van Thanh, Linh Nham, Kim Cuc, Lai Tam, Vu Kim Dung, Hoang Thanh, Ha Vi… va sau nay la Hong Ngat, Van Chuong va Vuong Ha, trong do NSUT Tran Thi Tuyet la mot dien hinh.

Ngam tho da tro thanh mot mon an tinh than cua dong dao khan, thinh gia. Nhieu nha tho noi tieng cung muon tho cua minh duoc ngam, nhu nha tho To Huu  thich ngam theo giong Hue va rat men mo cac nghe si goc Hue nhu Chau Loan, Lai Tam…

Bai tho "Me Suot" cua To Huu da den voi thinh gia qua giong ngam cua hai nghe si nay, khi ket hop hai hoa giua ngam tho truyen thong voi ho Hue va dan ca Binh Tri Thien. Bai tho "Me Suot" qua giong ngam quen thuoc den noi, mot thoi gian dai, moi khi gap hai cau mo dau "Lang nghe me ke ngay xua/ Chang chang con cat nang trua Quang Binh" thi ngay mot doc gia nguoi Bac cung thich doc theo am Hue!

Nhung khong phai nha tho nao cung thich tho minh duoc ngam va thich nghe ngam tho, dien hinh la nha tho Xuan Dieu. Nha tho Xuan Dieu khong thich nguoi khac ngam tho minh, va noi chinh xac rang, ong di ung voi ngam tho!

Mot lan co quan no moi ong noi chuyen tho, phong man, ban ghe hoi truong va ke ca buoi lien hoan sau buoi noi chuyen cung da duoc chuan bi chu dao, the ma khi den noi, thay mot nghe si ngam tho noi tieng da den truoc, Xuan Dieu hoi: "Cai co T. kia den day lam gi?".

Sau khi nghe tra loi la de ngam tho minh hoa, the la Xuan Dieu dung dung bo ve. Nhung nguoi lanh dao co quan phai chay theo, vua giai thich, vua niu keo…, cuoi cung Xuan Dieu moi chiu o lai noi chuyen, nhung phai kem theo mot dieu kien: "Gio lam viec, thi chi co minh toi noi. Gio giai lao, cho khi toi di ra khoi hoi truong thi co T. moi vao ngam tho"! Ke ra nha tho Xuan Dieu cung qua cuc doan, chu nghe si ngam tho co lam chi nen toi, trong khi so dong thinh gia thich nghe ngam tho.

Xuan Dieu, Vu Quan Phuong va Nguyen Bui Voi la ba nha tho Viet Nam co nhieu buoi noi chuyen tho truoc cong chung nhat nuoc, nhung quan niem ve viec ngam tho cua ho rat khac nhau. La nguoi cong tac nhieu nam o tiet muc Tieng tho thuoc ban Van nghe cua Dai, nha tho Nguyen Bui Voi biet duoc tac dung cua viec ngam tho doi voi cong chung, nen khi noi chuyen tho trong thanh pho cung nhu nhung chuyen di dai ngay o cac tinh nhu Quang Ninh, Ninh Binh, Thanh Hoa…, ong luon moi cac nghe si ngam tho minh hoa  nhu Vu Kim Dung, Hoang Thanh...cung di.

Ong tung tam su rang: "Co nghe si ngam tho minh hoa cung di, khong nhung lam cho buoi noi chuyen cua minh them sinh dong, ma con dap ung su doi hoi buc thiet cua thinh gia. Co bai tho minh da thuoc long tu lau, khong biet bao lan da duoc nghe ngam, the ma moi lan nghe, lai mot lan xuc dong, cha trach co nhieu thinh gia lau nuoc mat vi hoan canh nguoi phu nu trong bai tho ma giong ngam dua lai".

Kha nhieu nha tho Viet Nam thich tho minh duoc cac nghe si (nhu Quang Hung) doc dien cam tren nen nhac piano, nhat la doi voi cac bai tho tu do. Khong may nha tho thanh kien voi nghe thuat ngam tho, nhung doi hoi nghe si ngam tho ngoai giong tot ra, phai tim cach the hien thich hop voi tung bai tho.

Dang tiec la mot so nghe si ngam tho chua lam duoc viec nay, nen nhieu khi nguoi nghe co cam giac nhu nghe si ay "khoe giong", hon la lam viec truyen cam xuc cua tac gia va y tu bai tho den nguoi nghe. Do la chua ke mot so nghe si do thieu khau chuan bi, nghien cuu tac pham nen da ngam sai tho, khong chi lam  tac gia buc minh ma con gay phan cam doi voi nhung thinh gia da thuoc long bai tho ay. Trong bai "Tieu doi xe khong kinh" cua Pham Tien Duat, co hai cau:

Khong co kinh, roi khong co den
Khong co mui xe, thung xe co xuoc
Khong biet vi sao, mot nghe si lai ngam thanh:
Khong co mui xe, thung xe co nuoc.

Khi tac gia gop y thi nghe si noi rang: "Em nghi la xe khong co mui, khong ngan duoc mua nen thung xe co nuoc la chinh xac chu"? Pham Tien Duat chi biet cuoi!

Hay nhu bai tho "Nho" cua Hong Nguyen, co doan:

Toi nho
Giuong ke canh cua
Bep lua khoai vui…

de nhac lai ky niem cua nguoi linh khi den nghi nho o nha dan, chu nha da thao canh cua xuong cho bo doi ke lam giuong. The nhung mot nghe si ngam tho lai ngam thanh:

Toi nho
Giuong ke canh cua…

tuc la noi cai vi tri ke giuong (ben canh cua)! Tac gia Hong Nguyen vi qua doi qua som khong nghe duoc dieu nay, con thinh gia chi biet lac dau tiec nuoi vi mot dau sac danh roi thanh dau nang, bien mot tinh tiet thu vi thanh mot chuyen thuong tinh!

Khi ngam tho, khong chi ngam sai tu, sai chu lam thay doi y nghia cau tho, ma ke ca cach ngat nhip khong dung co khi lam cau tho toi nghia. Trong bai tho "Soi toc hai mau" cua toi, co hai cau:

Truc thoi gian tuong hinh truoc mat
Ta dang ta, hay ta khac ta roi?

Nhung trong mot ban in, nguoi ta bo sot dau phay o cau thu hai, bien thanh: "Ta dang ta hay ta khac ta roi?". Ke ra sai sot nay cung chua dang ke lam, khong ngo mot nghe si da ngat giong sai va ngam thanh:

Ta dang/ ta hay/ ta khac/ ta roi

de khi chinh tac gia nghe cung chang hieu cau tho ay noi gi!

Cung voi doc dien cam tho (tren nen nhac), ngam tho la mot hinh thuc bieu dien tho het suc dac sac cua dan toc ta. Ngoai hai hinh thuc tren, hien nay mot so nha tho tre con the nghiem hinh thuc moi la dien tho, ma hai Ngay tho Viet Nam gan day da dien ra o San khau tho Tre o Van Mieu. Mot so khan gia ung ho, nhung co nguoi nghi ngo hieu qua cua hinh thuc nay, boi thay nang ve ngoai hinh, chu viec chinh la truyen cam xuc cua tac gia cung y tu cua bai tho den voi nguoi nghe thi chua lam duoc bao nhieu, so voi hai hinh thuc bieu dien tho truyen thong...

Thang 3/2009

Vuong Trong