Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/1662008/11092008.aspx

Khang Hy: vi Hoang de hao sac nhat cua vuong trieu Man Thanh (Phan I)

Khang Hy la vi hoang de trieu Thanh lau nay luon nhan duoc su binh gia rat cao cua cac su gia trong lich su. Nguoi ta luon coi Khang Hy la mot hoang de ly tuong cua Nho giao. Nhung nhung phat hien gan day lai chung minh dieu hoan toan nguoc lai. Khang Hy la mot vi hoang de rat hao sac, tham chi la vi hoang de hao sac nhat trong so cac hoang de cua vuong trieu nay, hon han nguoi chau noi tieng phong luu Can Long.




Vua Khang Hy



Man toc von la mot dan toc du muc, khi tien quan xam luoc Trung Nguyen thi xa hoi van con trong giai doan cuoi cua thoi ky chiem huu no le, cuoc song hoang da van chua duoc khai hoa. Nhung thay doi phong tuc khong phai la viec ngay mot ngay hai. Vi nhu Ai Tan Giac La Hoang Thai Cuc dau tien lay co ruot cua minh Bac Nhi Te Cam Thi, sinh ra ba nguoi con gai, roi lai lay chau gai cua Bac Nhi Te Cam Thi moi 13 tuoi, sau do duoc phong lam Khanh Phi, sinh ra Thuan Tri Hoang De Phuc Lam va ba nguoi con gai. Ngoai ra ong ta con lay mot chau gai khac cua Bac Nhi Te Cam Thi, chi cua Khanh Phi, sinh ra dua con chet yeu khi len hai.

Khi Hoang Thai Cuc chet lai co su kien Hieu Trang Hoang Hau lay Nhiep chinh vuong Da Nhi Con nhung duong thoi chuyen nay doi voi tap tuc cua nguoi Man la rat binh thuong. Roi nhu chuyen cac hoang de trieu Thanh co tap tuc khi cung te than deu an thit song va nhay tat man (mot dieu nhay cua cac ba dong thoi nguyen thuy). Cung nhu tinh nhan cua Khang Hy To Ma Lat Co, 92 nam chua tung tam ma nguoi nay cung chi song khoang 92 tuoi. Theo nhu quan niem cua chung ta ngay nay thi ro rang day la mot phu nu khong ve sinh chut nao.

Lai noi toi viec hoang de hao sac, trieu Minh, trieu dai bi nguoi Man tieu diet, cung chi co Chinh Duc hoang de nhung hau phi cua vi hoang de nay cung khong nhieu, chuyen phong luu chang qua cung chi co mot minh Phuong nuong. Ngoai ra cung chi co vi hoang de nay la dam ha lenh cho “goa phu cai gia” den noi hinh thanh loi ca dao noi tieng “can nha bao”. Goi la “can nha bao” chi la boi vi Chinh Duc hoang de rat thich cac nghe si day thu o Tay Vuc. Con hoang de Man Thanh thi sao? Da Nhi Con thuc su la con quy doi doi voi sac dep, Thuan Tri hoang de thi me dam noi hau cung, ngay den vu em cua con minh cung khong tha, moi sinh ra Ai Tan Giac La – Co Thu. Do la con chua ke hanh vi loan luan cung cuc cua ong vua nay ep chet em trai minh de chiem doat em dau khien cho trieu dinh phai thay doi ca lenh cam hanh vi loan luan “khong duoc lay chi dau…” cua Hoang Thai Cuc da ban hanh truoc do. Nhung ky thuc thi Hoang Thai Cuc cung lay co ruot cua minh, ngay tu dau da vi pham vao dieu cam do chinh minh ban hanh nen cung khong trach duoc con chau minh vi pham lenh cam.

Khang Hy thi khong can noi. Ong ta la vi hoang de co nhieu hau phi nhat trong cac vi vua trieu Man Thanh ma den mot cung nu giat do cung khong bo qua moi sinh ra vi bat hien vuong noi tieng. Can Long thi chi co the hinh dung bang hai chu dam loan. Sau lan vi hanh Giang Nam ong ta da hoang dam vo do, vi nhung co ky nu Giang Nam ma hai lan phe bo hoang hau. Vua Ham Phong (nien hieu cua vua Van Tong doi Thanh (1851-1861)) cung vi dam loan ma som mat ngoi. Hoang de Dong Tri vi di lau xanh, mac benh hiem ngheo ma chet. Ung Chinh Hoang de, vi hoang den ma be ngoai duoc coi la rat gian di, tiet duc ky thuc cung la mot nguy quan vuong rat hao sac. Truoc khi tuc vi Ung Chinh chi co mot the mot thiep nhung 8 nguoi con 5 nam 3 nu lai la do nhung nguoi phu nu khac nhau sinh ra. Ong vua nay noi mot dang lam mot neo thuc chat la de che giau cuoc song dao duc gia tot cung cua minh. Sau nay Ung Chinh bao tu, nguyen nhan co le la do da dung “hong hoan” (mot loai thuoc “hoi xuan” duoc cac Hoang de Trung Quoc hay su dung - ND). Neu Ung Chinh Hoang de thuc la nguoi tiet duc thanh tam sao phai dung den loai thuoc nay?




Lai so sanh che do hau phi cua hai trieu Minh - Thanh. Hau phi cua cac hoang de trieu Minh hau het deu la nhung nguoi xuat than thuong dan. Tru Gia Tinh Hoang de tung mot lan nap “cuu tan”, con lai so luong hau phi hoang de khac la rat it, so nguoi duoc sac phong toi da la 19 nguoi. Trong do so hoang de chi co hai ba nguoi phi chiem qua nua. Do la chua ke den Hoang de Hoang Tri, vi hoang de hy huu trong lich su cac vi Hoang de Trung Hoa, suot doi chi song “mot vo mot chong” cung xuat hien duoi trieu Minh. Nguoc lai duoi trieu Thanh tat ca cac co gai deu duoc Hoang de tuyen chon qua moi duoc di lay chong. Neu nhu Hoang de co nhu cau con lay ca nhung phu nu nguoi Han da co chong.

Toi thoi ky Khang Hy van con rat nhieu su viec tuong tu nhu vay. Thanh dai ngoai su co chep, trong thoi ky Khang Hy tri vi co mot vi cach cach la con ut cua Hoang Thai Cuc, em gai cua Thuan Tri, xet ve vai ve la co ruot cua Hoang de Khang Hy. Khi Thuan Tri di tu, vi cach cach vi tuoi con nho nen chua the di lay chong. Sau khi Khang Hy len ngoi, vi cach cach nay van o lai trong cung. Sau do, co mot vi dai than thinh cau cho cach cach nay xuat gia. Khang Hy nghe xong noi: “Bay gio ma con ban chuyen lay chong hay sao, ta da nap lam thiep tu lau roi”.

Vi dai than nay kinh ngac noi: “Chon cung dinh la noi nen tang cua vuong hoa luan thuong dao ly khong the roi loan. Nay cong chua ngang hang voi phu than hoang thuong, hoang thuong lam sao co the lay mot nguoi co cung ho lam phi duoc?”. Khang Hy Hoang de noi nhu khong: “Chac gi. Noi rang cung ho khong duoc ket hon la chi chi em gai cua me va con gai cua minh moi khong duoc ket hon. Neu nhu la co thi khong phai me cua ta cung khong phai la con gai cua ta, cung khong phai la chi em gai cung sinh voi ta neu nap lam thiep cung khong viec gi”. Cac vi dai than nghe xong vo cung lo lang, het suc can ngan nhung Khang Hy den cung van khong nghe. Trong bo phim Khang Hy vuong trieu co mot To Ma Lat Co, so la do su viec duoc ghi chep nay duoc cai bien thanh phim.

Trong lich su cac Hoang de Trung Hoa, Khang Hy la vi Hoang de co kha nang tinh duc manh me nhat. Ong ta co toi 52 nguoi con trai, thuc la it thay, so voi kha nang sinh san cua dong vat van con manh hon. Ca doi Khang Hy rat khoe manh, den nhung nam cuoi doi ma khi luc van khong suy giam bao nhieu so voi do trang nien, con su hao sac thi nguoi duong thoi kho ai bi kip.

Trong Thanh trieu ngoai su noi, thoi ky Khang Hy, em trai cua danh than Truong Dinh Ngoc la Truong Mo lam quan o kinh thanh. Ong nay da ket hon voi con gai trong gia dinh nguoi Han lam quan da nhieu doi mang ho Dieu. Vo Truong Mo cung duoc nguoi doi ca tung la quoc sac thien huong. Trong so the thiep cua cac quan chuc nguoi Han trong trieu dinh nha Thanh, nguoi nay duoc coi la xinh dep nhat. Truong Mo vi the rat lay lam dac y.

Den mot nam mung tho Thai hau, Hoang de ha lenh tat ca cac phu nhan nguoi Han cung nhu nguoi Man deu phai vao cung chuc tho mot luot. Tat nhien nhung nguoi phu nu nha ho Truong va nha ho Dieu cung chuan bi cong phu, mac trieu phuc vao cung chuc tho thai hau. Khi do, Khang Hy cung co mat trong buoi le, Hoang Thai hau rat vui, sai bay yen tiec trong noi cung de cho moi nguoi duoc an uong vui choi cho den het ngay moi ve.



Sau khi roi khoi cung, nhung nguoi phu nu nay ngoi kieu ve nha. Nhung nguoi khac deu ve nha an toan, chi co mot nha la nay sinh van de. Do chinh la nguoi vo xinh dep cua ong quan ho Truong. Khi ve toi nha thi bo y phuc van la bo y phuc ban dau nhung khuon mat da khac, ao mu cung khong chinh te, khong con la nguoi phu nu luc di nua. Ho Truong va ho Dieu deu biet la viec gi da xay ra nhung so gap hoa nen khong dam noi nhieu. Cai le cac menh phu nguoi Han nhap cung cung vi the ma bi cam chi.

Truoc day, nguoi ta cho rang vi Hoang de hao sac nhat cua trieu dai Man Thanh la Can Long nhung sau do moi biet Khang Hy moi thuc la ke hao sac. Ong ta co toi 55 ba vo duoc ghi chep chinh thuc trong cac chinh su. Trong do co mot nguoi ho Ve chi la mot phu nu giat quan ao nguoi Han khi dang giat do thi bi Khang Y de y den. Nghe noi vi Luong phi nay “sac dep so 1 trong noi cung, duoc sung hanh vo cung” ma “tren nguoi co mui huong la, tam cung khong mat”.

Khang Hy cung duoc coi la mon de cua Dao gia, hap thu duc rut rat nhieu kinh nghiem duong sinh tu ba nha Nho Phat Dao. Trong so thich ca nhan cua minh Hoang de Khang Hy von rat thich hut thuoc, sau do bi canh bao dong thoi de phong chong hoa hoan nen moi thoi khong hut thuoc. Ong ta cung vi the ma co su thuyet minh rang:

“…Nhu hut mot dieu thuoc tuy khong quan he qua nhieu nhung hoa hoan boc len da phan la do vi the cho nen tram luc nao cung cam. Tram von khong phai la khong biet hut thuoc, khi con nho duong mau rat thich hut thuoc. Nay cam roi ma van dung se bi bat di linh nhu the se khong con ai dung nua”.

Ong ta cung co the uong ruou nhung muon khong che tuu luong cua minh that la rat kho. Ong ta tung noi voi con chau rang:

“Tram tu nho khong thich uong (ruou) nen co the uong ma khong uong. Bua com ngay thuong hoac gap ngay le tiet trong nam cung chi uong mot coc nho. Nguoi ma uong mot chut ruou la da khong con nghe thay gi nua la nguoi khong phai sinh ra de uong ruou. Nhu tram co the uong duoc ma khong uong, ngay tu dau da thanh that muon tro thanh mot ke khong uong. Neu de cho them ruou thi tam tri se bi loan ma tro nen ngu toi, hoac dan toi benh tat, that la mot thu chang ich gi cho con nguoi. Cho nen truoc sau deu coi cam ruou la gioi luat quan trong”.

Khang Hy tham chi cho rang su nguy hai cua ruou la rat lon “cac bac quyen quy giau sang, lun bai pha san, than mac trong benh cung deu la do do, ma nhung ke ngheo tung duoc may chu cung tan luc say hanh hung ke khac moi gap hoa”. Con noi: “Khong ghet viec vui thu voi ruou, trong tam luon co su cuong loan, dan dan hinh hai se dao loan, le phap cung khong con, se lam hong duc tot, loi nao khuyen nhu duoc”. Co the thay ong ta doi voi ruou rat co gang de loai tru va khong che de tranh hau hoan sau nay, coi do la ke duong sinh.

Do chu trong duong sinh Khang Hy Hoang de duong nhien nghien cuu “tiet duc long trong”. Ong ta cho rang “Con nguoi ta neu de long thanh than va tiet che duoc duc vong thi khong chi co the it lo benh tat ma con luon tuoi tre”. Dong thoi ong ta cung kien dinh tin rang “It suy nghi co the duong than, it ham muon co the duong tinh than, it noi co the duong khi, biet duoc nhung dieu nay thi co the duong sinh”. Tu nhung loi noi nay cua Khang Hy chung ta khong kho de nhin thay Khang Hy duong nhien khong phai la mon do cua nhung ke hao sac. Ong ta biet rang nen “gioi han o sac duc”.

Ngoai ra, Khang Hy noi tieng la vi hoang de khong hao sac duong nhu chinh la tu quan niem cua nguoi duong thoi. Khong it nguoi da ca tung ong ta nhu vay. Giong nhu vi giao si phuong Tay Joachim Bouvet da gui mot buc thu dai cho Hoang de nuoc Phap noi rang:

“May nam truoc, (Khang Hy) Hoang de toi Nam Kinh de xem xet tinh Giang Nam, moi nguoi theo tap tuc cu trieu cong cho Hoang de 7 co gai dep. Ong ta nhin qua mot lan khong ngoai dau lai, tu choi khong nhan. Ong ta canh giac chuyen cac thi than co y dung co hoi tiep can ong ta, dung nu sac de lam ong ta sa nga, nen rat tuc gian. Sau do con trung phat nhung nguoi nay nang nhe khac nhau khien moi nguoi hieu ro rang rang Hoang de nghiem khac nhu the nao voi nhung hanh dong lung lac va lam ong ta sa nga”.



Giao su Joachim Bouvet


Can than cua Khang Hy Hoang de la Ly Quang cung tung noi:

“Tuan phu Giang Dong Cat Le, nghenh gia o Khanh Do, dan dau dan chung moi thanh gia (Hoang de), … Cat Le cung dang bon my nu len, Khang Hy noi: “Dung my nu de lung lac ta, coi ta la nguoi the nao day?”. Sau do con phai nguoi bi mat dieu tra moi biet nhung nguoi ben canh minh deu duoc tang mon qua nhu vay, cang biet them toi”.

Viec ghi chep nhu tren ro rang la mot hanh vi ninh bo de cuong dieu viec Khang Hy trong mat nguoi trong va ngoai nuoc la mot vi Hoang de khong biet hao sac la gi. Nhung can cu vao nhung su lieu va nghien cuu gan day, chung toi co ly do de cho rang Hoang de Khang Hy hoan toan khong phai la ke theo Dao gia nhu nguoi ta xung tung truoc nay, dac biet la ve su hao sac. Vi vay nen chang co mot cuoc thao luan hay chi it la nen nghien cuu mot cach ky luong hon ve vi hoang de nay. Duoi day la cach nhin cua chung toi:

So luong hau phi dong nhat trong so cac vi Hoang de trieu Thanh

So hau phi, quy nhan duoc Khang Hy chinh thuc lay, sau nay duoc chon theo lang mo cua ong ta vao khoang 55 nguoi. Con nhung nguoi tung duoc ong ta “sung hanh” mot lan hoac la nhung co gai duoc goi vao cung phuc vu thi tong so cang “kha quan” hon. Sau khi Khang Hy chet, Hoang de Ung Chinh ha lenh cho quan vien phu noi vu phai can trong trong viec an tang Khang Hy. Trong chi du co doan noi:

“Nay nghe viec tong quan tau ve viec cua Dich quy phi, duong nhu viec nhap lang cua quy phi van co the. Lang mo co quan he ca the dat phong thuy, vi the cac nguoi phai dac biet suy xet. Neu nhu nhung quy nhan duoc phung su hoang thuong co the. Sao nhung nguoi thuong phong thi khong the”.

Goc gac vi Dich quy nhan nay khong ro rang, rat co the la no boc hoac la nguoi Han. Co ta chua tung sinh con, nam Ung Chinh thu 6 (1728) thi qua doi, song 70 tuoi. Do do co the biet chinh xac rang co khong it nhung cung nu tung duoc vua “sung hanh” mot lan ma dia vi khong cao hoac la chua duoc gia phong cuoi cung deu khong duoc mai tang trong lang mo cua Khang Hy. Nhung chac chan la ho da tung duoc Khang Hy “sung hanh”. Vi the the thiep cua Khang Hy chac chan la nhieu hon con so 55. Xem lai toan bo tinh hinh hon nhan cua cac vi Hoang de trieu Thanh, can cu vao ghi chep cua su lieu, so luong the thiep ma cac vi vua trieu Thanh da lay cu the nhu sau:

No Nhi Hop Xich co 16 ba vo hoac nhieu hon mot chut. Hoang Thai Cuc co 15 ba vo hoac hon mot chut. Ai Tan Giac La – Phuc Lam thi nhung nguoi duoc goi la the thiep co khoang 16. Ung Chinh Hoang de Dan Chan chi co 8 nguoi. Can Long Hoang De Hoang Lich thi co 41 hau phi. Gia Khanh Ngung Diem, xem qua su sach thi co khoang 9 nguoi hau phi. Dao Quang Hoang de Man Ninh thi uoc tinh co khoang 23 ba hau phi. Ham Phong, Dong Tri, Quang Tu cho den Tuyen Thong Hoang de Pho Nghi so the thiep khong qua 10 nguoi.

Tu do co the thay, so luong hau phi cua Hoang de Khang Hy la dung so mot trong so cac vi Hoang de cua trieu Thanh. Mac du co nguoi noi cac Hoang de co dai luon co tu tuong muon huong lac ma Khang Hy thong tri trong mot thoi gian dai thi duong nhien phai co nhieu the thiep. Cach giai thich nay tuy co cho hop ly nhung nguoi ke vi Khang Hy la Ung Chinh cung chi co 8 ba vo. Den chau ong ta, vi vua noi tieng dam dang phong luu trong mat dan chung la Can Long, so ve thoi gian thong tri (tinh ca ba nam Can Long lam Thai thuong hoang) con dai hon rat nhieu so voi Khang Hy ma cung chi co 41 ba vo. So ve tong so van con kem xa so voi ong minh la Hoang de Khang Hy. Khang Hy neu nhu khong hao sac vi sao lai co hung thu voi viec nap the thiep den nhu vay. Do la chua ke den viec rat nhieu ba vo cua Khang Hy duoc nhap cung vao nhung nam cuoi doi cua vi Hoang de nay. Trong xa hoi trung dai Trung Quoc, mot nguoi luon coi minh la mon de cua Dao gia nhu Khang Hy cho den cuoi doi van het lan nay den lan khac lay the nap thiep, nhu the chang phai la hao sac hay sao?

Hy Van (Vietimes) dich tu China.com