Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/1388222/08052008.aspx

Chu Se va chien luoc ho tieu

Tay Nguyen thang nay nang chay bong. Nang o day trong hon mat ong, ham hap do xuong mat dat. Ay vay ma nguoi dan huyen Chu Se, tinh Gia Lai van rang ro buoc vao vu mia thu hoach ho tieu. Nam nay ho tieu trung mua, duoc gia, nen nguoi dan rat phan khoi. Ho doi nang di hai ho tieu, de thuong hieu “Ho tieu Chu Se” tiep tuc den voi hang tram ban hang tren khap the gioi.

Ho tieu - cay lam giau

Nam ngoai, truoc khi len voi Chu Se, toi cu nghi o day chi co cay ca phe giu vai tro chu dao trong viec xoa doi giam ngheo cua nguoi Tay Nguyen. Nhung chi Truong Thi Thanh Tam, Chu tich HDQT Cong ty co phan Dich vu Phu Nhuan (MASECO) lai cuoi noi:

- O Chu Se, cay ho tieu moi la bieu tuong xoa doi giam ngheo truoc day va la cay lam giau ngay nay.

Thu hoach ho tieu o huyen Chu Se.

Nhu hieu ban khoan cua toi, Giam doc Cong ty MASECO Nguyen Xuan Han noi ngay: “Khi nao len den Chu Se, anh se thay suc song manh liet cua ho tieu”. Tu Dac Lac di qua cau 110, doan cua chung toi da lot vao trong long cua Chu Se luc nao khong hay.

Cang gan den thi tran Chu Se, nhung vuon ho tieu da che het ca tam mat. Chao oi! Cho nao cung bat ngan ho tieu. Ho tieu vuon cao va xanh muot trong cai nang chay da cua mua kho. Ve lai Chu Se nam nay, toi van “me” cay ho tieu. Nhung ngoi nha dang biet thu hai tang o day da duoc xay len tu cay ho tieu nhieu gap doi nam ngoai.

 “O duoi cac xa co nhung ngoi nha nay khong?” - toi hoi Chu tich huyen Chu Se Nguyen Dung. “O cac xa cung chang thieu nha dep nhu pho huyen dau?” - Chu tich Nguyen Dung tra loi - “Nhung gia dinh trong xa Ia Blang ho trong vai ngan cot con xay duoc hai, ba nha to hon the nay chu”. Tu pho huyen vao Ia Blang gan 8km, nhung toan duong nhua phang li. Nha cua anh Nguyen Duc Thang, ma nguoi ta quen goi la anh Dau - chang khac gi mot ngoi biet thu toi tung gap ben bo song Sai Gon. Moi 47 tuoi, den Chu Se tu nam 1980, nhung gia dinh anh da co 2,7ha ho tieu voi hon 7.000 tru dang den mua hai qua. De mua thu hoach dat tien do, anh Thang phai thue toi 70 nguoi hai. Anh noi:

- Binh thuong toi cung phai thue 30 nguoi cham soc ho tieu moi ngay. Hang thang nguoi lam cong se duoc tra voi muc luong tu 1 trieu -1,4 trieu dong/nguoi.

Trong ho tieu chi kho giai doan cho cay leo tru. Nhung ngay nay, nguoi ta phai tuoi cho cay deu dan, buoc cay leo theo tru. Khi cay da bam chac vao tru, nhiem vu thuong xuyen chi la tuoi cho goc 20 ngay mot lan doi voi cay lon va 10 ngay mot lan doi voi cay non. Khong chi nguoi dan trong ho tieu, ma ngay ca can bo xa, can bo huyen o Chu Se cung thi nhau trong ho tieu.

Chu tich Nguyen Dung khoe voi toi la o huyen Chu Se co gan 98% so gia dinh dang trong ho tieu. Nam 1996, chi co 9 ho di sang Loc Ninh cua tinh Binh Phuoc mua cay giong ve trong. Den nay, cay ho tieu da lan sang nhieu noi trong huyen va hai tinh Dac Lac, Kon Tum. Truoc day, cay ho tieu chi giup cac gia dinh xoa doi, giam ngheo ma thoi. Hat ho tieu duoc ban le o cho huyen, cung lam la duoc cac tu thuong mua voi gia re mang di ban o mot so tinh khac.

Tu ngay ban ho tieu cho nha may che bien cua Cong ty MASECO, gia ho tieu duoc day len kha cao. Voi gia thanh 65.000 dong/kg nhu hien nay, nhieu gia dinh o Chu Se se duoc loi lon. Nguoi Kinh o Chu Se day nguoi Banar, nguoi E De, nguoi Gia Rai trong ho tieu. Vi the, hon 80% gia dinh nguoi dan toc thieu so da co nguon thu tu ho tieu.

Suc vuon cua ho tieu Chu Se

Anh Nguyen Xuan Thuy, mot nguoi trong ho tieu o thi tran Chu Se noi voi toi: “San pham ho tieu Chu Se cua chung toi da co mat o hon 70 nuoc tren the gioi roi day”. Nghe cau noi nay, toi cu tuong tuong ra ho tieu o day co “canh”. Ong Do Ha Nam, Chu tich Hiep hoi Ho tieu Viet Nam cho biet: “Hiep hoi da cung voi Cong ty MASECO xay dung thanh cong thuong hieu “Ho tieu Chu Se”. Hy vong ho tieu Chu Se khong chi du suc canh tranh manh trong xuat khau, ma con phuc vu hieu qua cho nhu cau cua thi truong trong nuoc”.

Hom toi len Chu Se, co mot so nguoi My cung toi du Hoi nghi khach hang ho tieu cua Cong ty MASECO. Ho co neu mot so cau hoi ve tieu chuan trong ho tieu o day co dam bao hay khong, vi co du luan cho rang o Chu Se bi anh huong nhieu cua chat doc da cam trong nhung nam chien tranh. Nhung nguoi dan da dua cac vi khach My xuong tan vuon ho tieu cua minh.

Chung kien nhung gian ho tieu tuoi tot, thu hoach dung quy trinh ky thuat, bao dam chat luong theo yeu cau cua khach hang, ong ta da thot len: “That la ky dieu. Toi tin rang ho tieu cua cac ban se con co tieng vang xa”. Khong ky dieu sao duoc, khi nhung nam thang chien tranh da lui xa, manh dat “chet” nay da duoc hoi sinh manh liet. Nguoi dan Chu Se da bien soi da thanh mau mo, de nhung rung ca phe, rung ho tieu vuon len hung dung nhu nui rung Tay Nguyen vay.

Khong nhung the, ho tieu Chu Se da den tan nuoc My nhu nhung nguoi ban tot, de phuc vu cho nhu cau cua hang tram trieu nguoi dan ben kia ban cau. San pham doc dao cua ho tieu Chu Se la tieu trang, nguoi dan o day quen goi la tieu loi. Day la mat hang duoc chon va che bien rat ky, theo mot quy trinh ky thuat nghiem ngat, nen co gia tri cao ve kinh te.

Trong mot bua tiec tai mot nha hang o thanh pho Pleiku, toi da duoc thuong thuc huong vi cua tieu loi. Tieu trang co mui thom rat nong, vi cay vua dan da, nhung khong kem phan quy phai. Mui vi nay rat hap dan doi voi cac hang gia vi tren the gioi, nhat la doi voi nguoi phuong Tay. Do chinh la suc song, la dong luc de ho tieu Chu Se bay cao, vuon xa den nhung thi truong moi.

Huong toi tuong lai

Cho du nha may che bien ho tieu o Chu Se hien chi dap ung tieu thu duoc hon 60% san luong ho tieu cua dia phuong va cac dia ban lan can, song no da cung ba con nong dan Tay Nguyen lam chuyen bien nhanh tinh hinh kinh te cua vung dat do xa xoi nay.

Ba Romah H’Glar - nguyen Pho Chu tich UBND huyen Chu Se vach mot vong tay tren vung nui doi cua minh noi: “Nguoi dan que toi khong so kho, ma se quyet tam bien cac qua doi kia thanh nhung vuon ho tieu bat ngan”. Toi nhin khap nui rung Chu Se, nhin ca len dinh nui Chu Prong va cam giac nhu cho nao cung thay ho tieu moc day nuong doi. Moi quen nhau ma anh Siu Nhan da keo tuot toi ve nha de dai ga, dai thit rung de mung cho gia dinh vua “trung mua”. Vo anh Siu Nhan cuoi he ha: “Voi su quan tam cua Nha nuoc, cua cong ty, vo chong toi se lam duoc nha to hon va cho con di hoc o thanh pho Ho Chi Minh day”.

Tam biet Chu Se. Tam biet nui rung Tay Nguyen hung vi. Toi nhu thay vung dat yeu thuong nay dang dom hoa, ket trai. Dau do van vang len cau noi cua Bi thu Huyen uy kiem Chu tich UBND huyen Chu Se Nguyen Dung: “Dong bao cac dan toc o Chu Se dang hy vong nhieu o cay ho tieu, cay ca phe. Chung toi se xay dung Chu Se thanh mot vung dat nang dong, giau co”. 

HUNG YEN