Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://60s.com.vn/index/1099492/25012008.aspx

Nhuc thung dung: “Than duoc” cua dang may rau?

Tu nhieu nam nay, vi thuoc nhuc thung dung duoc mot so nguoi ban thuoc dan gian va khong it "thuong de"  ton vinh nhu mot loai "than duoc" cua dang may rau,  va con duoc theu det boi mot truyen thuyet het suc ly ky - lan truyen rong o nhung khu du lich mien nui phia Bac nhu Sa Pa, Ha Giang... va o ca mot so cua hieu ban thuoc tang cuong sinh ly. Tuong truyen: Nhuc thung dung la mot loai "than duoc", co tac dung cuc tot, giup cac quy ong  tang suc manh trong chuyen phong the. Do la mot loai nam dac biet, rat quy hiem, vi chi moc len tu nhung cho ma tinh dich cua con ngua bach duc rot xuong, trong khi giao phoi voi ngua cai...  

Loai thuc vat ky la

Cay nhuc thung dung.

Truyen thuyet noi tren, tuy phan anh mot phan su that, do la tac dung bo ich cua nhuc thung dung, doi voi chuc nang sinh san cua con nguoi, nhung  co nhung lam lan ve mat thuc vat. Truoc het, nhuc thung dung khong phai la mot loai nam,  ma la mot loai "thao ban" (cay thao, co). Nhuc thung dung khong phai la mot loai thuc vat thong thuong, ma la loai ky sinh, phai song nho (ky sinh) vao cay khac. Mua xuan den, mam cay nhuc thung dung dam thung mat dat, moc nho len tren, nhin giong nhu mot cai chay voi dau hoi nhon, ben ngoai phu kin lop la vay mau vang,  long lanh duoi anh nang mat troi, nhu ngon  thap vang, rat hoanh trang. Cay thuong cao khoang tu 15-30cm, co khi toi hang met. Vao cac thang 5, thang 6 cay ra hoa day dac; hoa moc ra tu chop (phan ngon), mau vang nhat, hinh chuong, xe 5 canh, canh hoa mau xanh hoac tim nhat; toi cac thang 6, thang 7 ket qua, nho li ti, mau xam. Nho co lop la vay phu kin toan bo be mat ben ngoai, nen tranh bi mat nuoc va co the chiu dung duoc dieu kien khi hau khac nghiet o vung hoang mac, va duoc menh danh la "cay dung si tren hoang mac". Nhu vay, nhuc thung dung khong sinh ra tu nhung giot tinh cua ngua bach, nhung van la mot loai thuc vat het suc dac biet.

Duoc lieu tu nhuc thung dung

Tren thuc te, duoc lieu - vi thuoc nhuc thung dung duoc khai thac tu 3 loai cay cung ho nhuc thung dung (Orobranchaceae): Thong dung nhat la cay nhuc thung dung -  co ten khoa hoc Cistanche salsa (C. A. Mey.) G. Bek; Thu den la cay  thung dung - co ten khoa hoc la  Cistanche deserticola Y. G. Ma.  Thu ba la cay me nhuc thung dung - co ten khoa hoc Cistanche ambigua G. Beck (Bge).

Vi thuoc nhuc thung dung, hien tai o nuoc ta con hoan toan phai nhap khau. Tai nhung noi co cay moc, nguoi ta thu hoach vao hai mua xuan va thu. Loai thu hoach vao mua xuan, goi la diem thung dung (thung dung ngot) hay dam thung dung (thung dung nhat). Duoc lieu co hinh gan tru tron, hoi det, mot dau hoi nho, hoi cong, dai khoang 10-30cm, duong kinh 3-6mm, cay chua phan nhanh. Be mat mau xam hoac mau nau, phu kin lop la vay day dac, nung nuc nhu thit, xep theo hinh mai ngoi, chat thuoc chac, hoi dai, kho be gay, co chut chat dau. Mat cat mau nau nhat, co nhung dom trang hoac khe nut, nem thay vi hoi ngot. Diem thung dung la loai  duoc lieu chat luong cao, vi co chua nhieu loai hoat chat.

Bo ich voi ca nam va nu

Nhuc thung dung la vi thuoc da duoc su dung trong Dong y tu 2000 nam truoc va da duoc dua vao trong sach Than Nong ban thao kinh, bo sach thuoc co nhat cua Dong y hoc.  Vi thuoc con co nhung ten khac, nhu nhuc tung dung,  thung dung, dia tinh (nghia la tinh chat cua dat),  kim duan (la cay mang vang),  dai van, hac tu lenh (vi co tac dung bo than manh).

Theo Dong y, nhuc thung dung co vi ngot, man, tinh am; vao 2 kinh than, dai trang; Co tac dung bo than, ich tinh, nhuan tao, hoat trang. Chu tri nam gioi liet duong (duong nuy), nu gioi khong co thai, doi ha (nhieu khi hu), bang lau, lung goi lanh dau, co bap khong co suc, huyet kho tien bi (tao bon do huyet kho).

Cac ket qua nghien cuu hien dai cho thay, ham luong hoat  chat sinh hoc trong nhuc thung dung rat phong phu. Theo Hien dai duong sinh bao kien trung duoc tu dien, nhuc thung dung co chua cac chat nhu  boschnaloside, orobanin, 8- epilogahic acid, betaine,... Con chua nhieu loai acid huu co va tren 10 acid amin. Theo cac nghien cuu duoc ly, nhuc thung dung la loai thuoc co tac dung kiem che qua trinh lao suy va keo dai tuoi tho, tang the luc, tang cuong kha nang mien dich, co tac dung ha huyet ap o muc do nhat dinh va co tac dung nhu mot loai hormon sinh duc, co kha nang kich thich va dieu tiet hoat dong cua tuyen thuong than, khac phuc tinh trang chuc nang tuyen thuong than bi suy giam va dan toi cac benh lien quan.      

Nhu vay co the thay, nhuc thung dung la vi thuoc bo, voi nhieu tac dung quy, va co ich doi voi ca nam gioi va nu gioi.

Mot so phuong thuoc co su dung vi nhuc thung dung:

- Chua duong nuy (liet duong, roi loan cuong):

(1). Nhuc thung dung 30g, dam duong hoac 50g,  ruou trang nua lit. Ngam it nhat 1 tuan, hang ngay lac binh. Moi ngay uong 3 lan, moi lan 15-20ml.

(2). Nhuc thung dung 25g, gao te 50 -100g; them nuoc, cho vao noi gom, nau to lua cho soi, sau nau nho lua cho den khi chao chin nhu, them muoi, mi chinh, chia ra an 2 lan, sang som va buoi toi. Nguoi am hu hoac bi dai tien do thuc nhiet kieng dung.

- Chua di tinh: Nhuc thung dung (thai nho) 30g, tho ty tu 10g, xuong song de 500g, gao te 50-100g, nau chao an trong ngay.

- Chua tao tiet (xuat tinh som): Nhuc thung dung 100g, toa duong 100g, long cot 50g, tang phieu tieu 50g, phuc linh 25g, ruou trang 3 lit. Ngam it nhat 15 ngay, thinh thoang lac binh. Moi ngay uong 2 lan, moi lan 20-30ml.

- Chua vo sinh o nam gioi:  Nhuc thung dung (thai nho) 30g, nhan sam (thai nho) 15g, thuc dia hoang 15g, hai ma 10g, loc nhung (thai nho) 10g, ruou trang 1 lit. Ngam it nhat 1 thang; sau do moi ngay uong 2 lan, moi lan 15-20ml; khi bi cam phat sot kieng dung.

- Chua nu gioi vo sinh, tinh duc lanh nhat: + Nhuc thung dung 50g, ich mau thao 30g, duong quy 30g, xuyen khung 30g, xich thuoc 25g, tien linh ty 50g, ruou trang 2 lit. Ngam it nhat trong 1 thang.  Moi lan dung 15-20ml, hoa voi mat ong; ngay uong 2 lan. + Nhuc thung dung 25g, tho ty tu 15g, son duoc 30g, thit de nac 500g, gao te 50 - 100g, mam muoi gia vi luong thich hop. Thit de thai nho, cac vi thuoc cho vao tui vai buoc kin, cung voi gao nau chao. Them gia vi, chia ra  an trong ngay. 

- Chua suy nhuoc than kinh: Nhuc thung dung 10g, son thu du 5g, thach xuong bo 4g, phuc linh 6g, tho ty tu 8g, nuoc 600ml, sac con 200ml. Chia 3 lan uong trong ngay. Ham nong thuoc khi uong.

- Chua tieu tien nhieu lan: Nhuc thung dung 500g, thuc dia 200g, son duoc 200g, tho ty tu 200g, ngu vi tu 50g. Tat ca say kho, tan thanh bot min, tron voi mat lam vien to co hat do. Ngay uong 2 lan, sang va chieu, moi lan 5g, chieu thuoc bang nuoc muoi loang.

- Chua dai tien tao bon: Nhuc thung dung 15g, thao quyet minh (hat muong ngu) 10g, mat ong luong thich hop. Nhuc thung dung, thao quyet minh tan tho; sac nuoc hoac ham nuoc soi, che them mat ong,  uong thay nuoc trong ngay.

- Chua toc bac som: Nhuc thung dung 50g, ky tu 100g, cam cuc hoa 50g, thuc dia hoang 50g, than khuc 50g, nhuc que 30g, ruou trang 2.500ml. Cac vi thuoc gia nho, boc vao tui vai, ngam trong ruou trang, it nhat mot thang, chat lay ruou su dung. Ngay uong 3 lan, moi lan 10ml.

Luong y Hu Dan