Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/1027820/02012008.aspx

Hoa mi o Tay Con Linh
Thang thoi ken du chim hot - anh: T.G

Danh bat va nuoi chim hoa mi tu xa xua da la truyen thong cua nguoi dan song tren day Tay Con Linh, bao quanh tinh Ha Giang. 

Nuoi tiec hoa mi chua

Tim toi "huyen chim" Hoang Su Phi, dau moi cung cap hoa mi cho nhieu dia phuong, moi biet nguoi dan toc me chim va co cach nuoi that tai tinh. Anh Vuong Gia Lam, nguoi Hoa o thi tran Hoang Su Phi lam nghe cat toc nhung nuoi chim cach day ca chuc nam roi. Hom toi den choi, nha anh Lam dang nuoi 5 long hoa mi. Chim treo khap noi: dau hoi, tren gac, vach nui sau nha, tren tang thuong... Anh Lam bao sang day ma khong nghe duoc tieng chim hot la nguoi kho chiu khon ta. Anh tu hao la doi minh da nuoi va ban qua ban lai tren 1.000 con hoa mi, khach mua chu yeu nguoi duoi xuoi, nguoi Trung Quoc va khach thap phuong di du lich. Du vay anh cung tam tu: "Rat lo mot ngay se tuyet chung loai hoa mi nay!". 

Anh Lam ke, moi chuc nam tro lai day nguoi Mong, nguoi Nung, nguoi Tay moi choi chim va ban nhieu thoi. Truoc do thi ho danh bat hoa mi de... an thit, con nao hay lam moi giu lai nuoi.  "Nguoi dan toc nuoi ky va quy chim lam, di dau cung xach theo; tu di cho, di an dam, di lam ray chim deu duoc mang theo nhu nguoi ban". Anh Lam bao ho co cach thuan chim rat la: Di lam ray, mo hoi uot ao, ho lay ao do choang len long chim, vua de hong kho, vua de chim quen hoi nguoi, hoi chu. Thuc an cho chim cung duoc ho lam rat ky va du dinh duong, gom bot ngo, cam, trung ga tron voi nhau, rang kho. "An tuoi" thi ngay nao cung co cao cao, chau chau. Ke ca nhung tay tho chim lao luyen duoi pho huyen cung khong the thuan chim gioi nhu nguoi dan toc duoc.

Chinh anh Lam cung la nguoi may man chung kien lan "xuong nui" doc nhat vo nhi cua mot con hoa mi chua do nguoi dan toc nuoi. Lan do da cach day 5 nam, co nguoi Mong mang mot con hoa mi trang xuong cho, no trang toat tu long, den chan, mo... Hoa mi trang goi la chim chua, cuc ky hiem. Don rang ca nui rung la giang son cua hoa mi chua, he ngon nui, qua doi nao no bay qua la khong con hoa mi nao dam ben mang. Nguoi Mong no da mua chim chua trong rung gia toi 500.000 dong vao thoi diem do. The roi chang hieu sao lai ban cho mot nguoi Trung Quoc voi gia 900.000 dong. Nguoi Trung Quoc xach chim chua ve ben kia bien gioi, tu do khong ai con nhin thay con hoa mi trang nao nua.

Nhung tay choi tren ban

Thang nam nay hoc cap 3 nhung da choi chim tu nam 12 tuoi, la thanh vien nho nhat trong "cau lac bo choi chim" cua thi tran. Nha co dieu kien kinh te, Thang co xe may di hoc, co DTDD dat tui quan. Nghe noi co anh nha bao duoi xuoi len muon viet ve chim, Thang ham ho cho toi xuong ban ngay.

Nha nguoi dan toc Nung ten Chuong nam tren nui, o ban Tu Nhan. Xe may oan minh leo doc tim toi. So voi nhung nguoi trong ban, nha Chuong thuoc loai kha gia. Luc chung toi den, Chuong di vang nhung ong bo cung keu chau xach 3 long hoa mi ra cho khach xem. Thang nhan ra mot con kha chuan, phien cho truoc Chuong xach xuong ra gia 500.000 dong nhung chua ban duoc nen mang ve nha treo. Chua ung lam, Thang keu toi di bo sang mot nha nguoi Nung ten Trung gan do. Nha co hai long hoa mi hot veo von dang treo ben chuong trau. Thang bao: "Nguoi dan toc nuoi chim gioi lam. Ho nuoi 3 thang bang minh nuoi ca nam. Ho yeu chim lam. Xuong cho, uong ruou ngo say nga bo ra duong nhung tay van gio long chim len cao".


Mai nay, hoa mi co con hot vang Tay Con Linh? (anh: T.G_

Cuoi buoi di xem do, toi va Thang vao nha mot nguoi dan toc Tay. Nha co bon long hoa mi nhung chu keu khong ban vi chim moi danh ve, chua biet hot tot hay khong. Thang bao: "Chim moi, mang xuong cho ban bay chuc, tam chuc nghin mot con. Gap tay nuoi tot, mua ve duong vai ba thang ra cho ban 500.000 dong la chuyen thuong". Phien cho roi, Thang buoc phai ban mot chu chim cung boi no bi gay mong sau trong mot lan choi. Thang ke: "Ban cung tiec lam, chim hot hay, danh ac, ban bon tram, lo mat tram ruoi. Em cung dang tim nhung chua ung y con nao". 

Hom toi len Dan Van cong tac, cung thay long hoa mi tren hang cay truoc tru so tram y te. Chim la cua anh Leng Seo Vui, can bo y te xa. Can bo Vui thich nuoi chim lam, du anh o ngoai tru o ban Lung Nung, cach tram ca cay so nhung ngay nao cung xach chim di lam. Den tru so, treo chim len cay, khoac duoc cai ao trang xong, vo kham benh cho dong bao thi chim ben ngoai cung hot vang roi. Anh Vui ke: "Con chim nay mua cua ong dan toc Nung duoi Long Khum, sau tram nghin do, dang chim dep, hot ac lam, danh nhau cung duoc". Cu cuoi tuan, ranh roi anh Vui lai xach chim xuong cac ban choi choi, co ngay choi ba bon lan. Anh Vui tu hao: "Con nay gia thi truong gio cung phai tren 6 "phat"  (600.000 dong)".

Chim hot va chim choi

Thang ke, cu sang chu nhat hang tuan, vao phien cho chinh cua huyen, nguoi dan toc o cac ban lu luot cap long chim vo nach, xuong pho huyen di cho. Nhung nguoi dan ong xach long chim tu vo mot goc cho, xem roi cho chim da nhau, mua ban, hoi gia ca. Mot phien cho nhu the co ca 50 long hoa mi, chua ke nhung long khac nhu khuou, cu dat, chim ngu sac... 

Con hoa mi chuan phai hoi tu duoc nhung tieu chi nhu mat xanh, mi day, chan canh dao, mo bup da... Muon chim danh hay thi duoi phai can doi, tan dau bu. Chim muon hot hay, hot duoc nhieu giong thi phai la chim "gia rung" - con chim da song o rung nhieu nam, tu luyen hot hay, nhieu giong la.

Anh Lam vi von: "Hoa mi song theo cap nhu vo chong, mot vo chong o mot qua doi. He con khac bay qua qua doi do la chim chong phai ra nghenh chien. Danh thua la mat vo, mat doi, phai vao tan rung sau tu luyen tiep de mot ngay nao do ra "cuop vo" lai". Boi vay, choi hoa mi nen choi theo cap, de thuan giong hot va de nuoi. 

Chau anh Lam la Vuong Gia Vay cung me chim lam, nhieu lan con xach ca chim sang Lao Cai de choi. Ben do, vua roi co con 22 trieu danh ac lam, co ong Trung Quoc xach chim 3.000 te qua giao chien nhung cung phai thua, danh xong ong doi mua lai con chim thang gia 5.000 te nhung chu khong ban. Anh Vay bao: "Hoa mi co nhung don danh hoang da hon ga choi. No co the keo chan, bop mat, bo dau doi thu, trong do don bop mat la ac nhat, nhieu con hu mat vi don danh nay, buoc phai thua".

O Hoang Su Phi, de choi chim, nguoi ta ap hai long ap vo nhau roi thao cua long mot ben cho hai con danh nhau qua cua con lai. No khac voi kieu danh "thong long" (mo ca hai cua cho chim bay qua bay lai danh nhau) pho bien o Lao Cai hay Trung Quoc. Anh Vay bao, danh kieu que minh, chim hay "pha long" do phai mo trung nan cua, moi lan danh nhu vay chim xuong ma rat nhanh, dau chay mau, rach long, mo tray trua...

oOo

Toi roi Hoang Su Phi vao buoi sang som de bat kip chuyen xe do len tinh. Nhung long hoa mi da kip treo cao tren nhung hang cay, keo nha doc pho huyen, tieng chim hot veo von trong suong som. Mot chuyen xe hang di Ha Noi lai vua ruoc di ba long hoa mi de mang xuong xuoi ban. Chim cua nui rung mang ve cho nguoi thanh pho nuoi. Mai mot roi hoa mi co con de veo von o Tay Con Linh hay khong? Toi chot chanh long nho loi cua Lam: "Rat lo mot ngay se tuyet chung loai hoa mi nay!".

Thieu Gia